Serbest Fonlarda Çözüm Zor! Kamu Kaynağı Olmadan Ödeme Mümkün Mü?| Erdal Sağlam & Semih Sakallı
Mesele Ekonomi · 2026-10-08
💡 Hızlı Bilgi
1. Serbest fonlarda yaşanan büyük vurgun ve kriz nedeniyle ödemeler ve tasfiye süreci başlıyor; ancak kamu kaynağı kullanılmadan bu zarar ve ödemelerin karşılanması teknik olarak mümkün görünmüyor.
2. Serbest fonlarda %60 ile %88 arasında değişen ağır değer kayıpları ve ana para tespitiyle ilgili ciddi teknik ile hukuki sorunlar bulunuyor.
3. Para piyasası fonları risk derecesi 1 olduğu için değerini büyük oranda (%80) korudu ve bu grupta 1 milyon liraya kadar ön ödemelerin yapılması planlanıyor.
4. Borsa İstanbul'da halka arzlarla şişirilen ve %80 düşmesine rağmen defter değerinin hâlâ kat kat üzerinde işlem gören 10-15 riskli hisse senedi için %10 taban sınırının kaldırılması ve özel işleme alınması gerekiyor.
5. Merkez Bankası'nın 22 Ekim'deki faiz toplantısında beklentiler 1 puanlık indirim yönünde şekillenirken, Goldman Sachs gibi bazı kurumlar gevşeme için erken olduğunu savunuyor.
📊 Detaylı Açıklama
Serbest fon krizinde süreç küçük fonlarla ve mali durumu o kadar bozuk olmayan yapılarla başlarken, asıl büyük kriz Pusula ve Tera gibi serbest fonlarda düğümlenmiş durumda. Bu fonlarda hisse senedi ağırlıklı işlemlerin abartılması ve fiyatların şişirilmesi nedeniyle %60 ila %88 arasında değişen devasa değer kayıpları oluştu. Bankacılar, serbest fonların para piyasası fonlarından hisse teminat göstererek borç aldığını, bu borçların ödenmemesi durumunda asıl sağlam olması gereken para piyasası fonlarının da büyük bir zararla karşı karşıya kalacağını vurguluyor.
Hazırlanan 10 maddelik yeni yasa taslağıyla birer milyon liraya kadar hesaplara ön ödeme yapılması planlanıyor. Ancak iktidar kanadından Cevdet Yılmaz kamu kaynağı kullanılmayacağını iddia etse de, uzmanlar serbest fonlardaki paranın büyük ölçüde eridiğini ve kamu kaynağı olmadan bu tasfiyenin ve ödemelerin tamamlanmasının imkansız olduğunu belirtiyor. Hangi tarihteki girişin ana para kabul edileceği, içeride içerideki yüksek kazançlar ve içeriden bilgi alanların (insider trading) durumu hukuki ve ahlaki açıdan büyük bir düğüm yaratıyor.
Borsa İstanbul'daki genel seyir zayıf kalmaya devam ederken, halka arzlarla şişirilmiş Tera Holding ve Özata gibi 10-15 kadar şirketin hissesindeki sert düşüşler piyasayı zehirlemeye devam ediyor. Tera Holding %80 değer kaybetmesine rağmen hâlâ defter değerinin 4-5 katı fiyatla işlem görüyor. Uygulanan %10 alt taban sınırı yüzünden bu hisselerin gerçek değerine inmesi haftalar alabiliyor; bu nedenle uzmanlar bu spesifik hisselerin normal işlem tahtasından çıkarılıp özel bir statüye alınması ve taban sınırının esnetilmesi gerektiğini savunuyor.
Döviz rezervleri tarafında eylül ayında fon krizi yüzünden yaşanan yaklaşık 13 milyar dolarlık çıkış, pazartesi günü görülen 4 milyar dolarlık girişle 9 milyar dolar seviyesine geriledi. Bu durum, 22 Ekim'deki Merkez Bankası faiz kararı öncesinde ekonomi yönetiminin elini bir nebze rahatlatıyor. Enflasyon verilerinde aylık bazda hafif gerileme sinyalleri sürse de yıl sonunun %30 civarında kapatılması bekleniyor. Merkez Bankası'nın 1 puanlık bir faiz indirimine cesaret edebileceği konuşulurken, Goldman Sachs gibi kurumlar gevşeme döngüsü için henüz erken olduğunu dile getiriyor.
Uluslararası kurumların Türkiye'ye yaklaşımında şimdilik sistemik bir kriz beklentisi bulunmuyor. Fitch, krizin izole kalması durumunda kredi notuna bir baskı oluşmayacağını belirtirken, Financial Times (Russell) Türkiye'nin gelişmekte olan ülke statüsünü koruduğunu onayladı. Ancak yaşanan bu skandalın ardından Mehmet Şimşek yönetiminde çıkacak olan yeni SPK yasasının oldukça sert kurallar içermesi, fon ve banka yöneticilerine ağır sorumluluklar yükleyen baskıcı bir yapıya evrilmesi bekleniyor.
Reel ekonomide ve esnaf nezdinde durumun vahameti artmış durumda. Sanayi üretimindeki kötü gidişat hizmet sektörüne de sıçradı ve otomotiv dahil birçok sektörde satışların durma noktasına geldiği, maliyetlerin arttığı ve kârların eridiği ifade ediliyor. Vatandaşın alım gücünün düşmesi ve piyasadaki genel durgunluk, hem iktidar hem de muhalefete yönelik güven kaybını en üst seviyeye taşıyor.
Siyasi boyutta ise fon krizinin iktidar içi hesaplaşmalara ve medya yansımalarına yol açtığı görülüyor. Yandaş medya mensupları ve bazı siyasi figürlerin (örneğin Fatma Betül Sayan Kaya ve yakın çevresi) fonlardaki milyonluk yatırımları ve içeriden bilgi alma (insider trading) iddiaları kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Bu kişilerin göstermelik olarak hedef tahtasına oturtulup suçun birkaç isimle sınırlandırılmaya çalışıldığı, ancak asıl sorumluların siyasi koruma altında olduğu eleştirileri yapılıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Türkiye'de serbest fonlar kisvesi altında yürütülen ve siyasi bağlantıların, içeriden bilgilerin (insider trading) yoğun olarak kullanıldığı bu yapısal vurgun, sermaye piyasalarımızın denetim mekanizmalarındaki en büyük acziyeti gözler önüne sermektedir. Konuşmacıların aktardığı veriler, serbest fonlardaki %80'e varan erimenin sıradan bir piyasa dalgalanması olmadığını, bilinçli olarak şişirilen hisse senetleri ve kaldıraçlı borçlanmalarla sistemin patlama noktasına getirildiğini net bir şekilde kanıtlamaktadır.
Kamu kaynağının kullanılmayacağı yönündeki resmi söylemler, serbest fonlardaki devasa açıklar ve para piyasası fonlarına olan borçlar göz önüne alındığında ekonomik gerçeklikle bağdaşmamaktadır. Sadece 1 milyon TL'ye kadar yapılacak ön ödemelerin bile dolaylı yoldan kamusal risk yaratacağı aşikardır. Bu aşamada yatırımcılara ve piyasa aktörlerine verilecek en net sinyal, bu tür denetimsiz, yüksek riskli ve siyasi iltisaplı serbest fon ürünlerinden kesinlikle uzak durulması gerektiğidir; sistem tam anlamıyla temizlenene kadar bu alanlar yüksek risk barındırmaktadır.
Borsa İstanbul'daki halka arz balonları ve defter değerinin kat kat üzerinde işlem gören spekülatif tahtalar, borsanın genel güvenilirliğini zedelemektedir. %10 taban uygulamasının bu hastalıklı hisselerde serbest bırakılmaması, küçük yatırımcının parasının içeride kilitli kalmasına ve piyasanın likiditesinin erimesine yol açmaktadır. Siyasi otoritenin çıkaracağı yeni SPK yasasının aşırı cezalandırıcı ve bürokratik bir tepki yasasına dönüşme riski yüksek olsa da, serbest piyasa kurallarının ve şeffaflığın yeniden tesis edilmesi için radikal idari reformların yapılmasından başka çare kalmamıştır.
Makroekonomik cephede ise enflasyonla mücadele programı, reel sektördeki iflas riskleri ve talep daralmasıyla ciddi bir sınav vermektedir. Merkez Bankası'nın olası faiz indirimi hamleleri piyasayı kısa vadede rahatlatabilir gibi görünse de, sanayi ve hizmet sektöründeki çarkların yavaşlaması yıl sonu hedeflerini zorlaştıracaktır. Sonuç olarak, fon krizinin üzerinin örtülmesi ve faturanın birkaç günah keçisine kesilmesi ekonomik istikrarı sağlamayacak; aksine güven erozyonunu derinleştirerek yabancı sermaye kalıcılığını ve yerel yatırımcının piyasaya inancını kalıcı olarak zedeleyecektir.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Mesele Ekonomi