OVP Bir Kötü Niyet Beyanıdır! Sıra Neden Köprülere Geldi? Para Dağıtma Devri Bitti | Atilla Yeşilada
Mesele Ekonomi · 2026-09-07
💡 Hızlı Bilgi
1. İç Talebe Dayalı Varlıklar ve Hisseler: Bu seviyeden alma — Hanehalkı tüketiminde reel daralma başladı, kredi limitleri doldu, iç tüketim büyüme motoru olmaktan çıktı.
2. Para Piyasası Fonları ve Sıcak Para: Acele etme / Temkinli ol — Fonlara getirilen %10 stopaj, Merkez Bankası'nın kısa vadeli sıcak para istemediğinin açık bir göstergesi.
3. TCMB Politika Faizi: Bekle — Perşembe günü faiz indirimi gelmez; sürekli bir parasal gevşeme için alan son derece dar, olası ilk adım en erken Kasım ayına kalabilir.
4. Türk Lirası Mevduat ve Sabit Getiri: Biriktir / Pozisyonu koru — TL'de kalmak için enflasyonun üzerinde en az 700 baz puan reel prim şart; yıl sonu faizinin %37 civarında kalması gerekiyor.
5. Dolar/TL Kuru: Bekle — OVP projeksiyonları kurda aylık %1,5 - %1,7 artışa işaret ediyor; TL'nin reel olarak hafif değerlenmeye devam edeceği bir patika hedefleniyor.
6. Fed ve Küresel Faizler: Bekle — Fed'den acil bir faiz indirimi beklenmemeli; 10 ve 30 yıllık ABD tahvil getirileri piyasayı zaten sıkılaştırıyor, dünya yüksek faiz döngüsünde kalacak.
7. Petrol ve Tarımsal Emtialar: Alma / Yükseliş riskini fiyatla — Hürmüz Boğazı ve Karadeniz'deki jeopolitik tıkanıklıklar ile aşırı iklim olayları yıl sonuna doğru fiyat şokları üretebilir.
8. Doğrudan Yatırım ve Şirket Sermayesi: Bekle / Riskli — Sermaye üzerindeki hukuki ve mülkiyet riskleri nedeniyle yerli zenginlerin parayı kayıt dışına çıkarma eğilimi artıyor, yatırımlarda acele edilmemeli.
📊 Detaylı Açıklama
Orta Vadeli Program (OVP), istikrar programının ruhuyla ve ekonomik gerçeklerle bağdaşmayan bir "kötü niyet beyanı" olarak değerlendirilmektedir. Türkiye ekonomisinin geçmiş tecrübeleri, makul bir temponun üzerinde büyümeye çalışıldığı her dönemde yüksek enflasyon üretildiğini göstermektedir. 2028 yılı için %5'in üzerinde büyüme hedeflenirken aynı anda enflasyonun kalıcı olarak düşürüleceğini iddia etmek ekonomik kuramla (özellikle Phillips eğrisiyle) çelişmektedir. Üstelik TCMB'nin gelecek yıl için %20 altı enflasyon öngörüsüne karşın OVP'nin %21,5 hedef koyması, ekonomi yönetimi içindeki iletişimsizliği ve dezenflasyona duyulan güvensizliği derinleştirmektedir.
Ekonominin büyüme motoru olan iç talep hızla tükenmektedir. İkinci çeyrek milli gelir verilerinde hanehalkı tüketiminin çeyreklik bazda daralması, pandemi sonrası dönemin en belirgin yavaşlama sinyalidir. Kredi kartı ve tüketici kredisi limitlerinin dolması, şirketlerin ve kamunun yaptığı maaş ayarlamalarının hissedilen gerçek enflasyonun çok gerisinde kalması şiddetli bir yoksullaşma ve harcanabilir gelir çöküşü yaratmıştır. Bu şartlar altında hükümetin teşvik dağıtarak dahi tüketimi ve büyümeyi eski temposuna döndürmesi mümkün görünmemektedir.
İş dünyası ile iktidar arasındaki mülkiyet ve sermaye güvencesi dengesi kırılmıştır. Kamuda dağıtılacak rantın ve kaynakların tükenmesiyle birlikte sermaye gruplarına yönelik operasyonlar başlamıştır. İktidara en yakın aktörlerin dahi mal varlıklarının güvencede olmadığı bir ortamda özel sektör yeni fabrika açmaz veya istihdam yaratmaz. Bu durum zengin sermayedarların varlıklarını sistemden ve kayıt altından kaçırmasına yol açacak, bankacılık sisteminin kredi tabanını daraltarak uzun vadeli büyüme potansiyelini felç edecektir.
Para piyasası fonlarına getirilen %10 stopaj, ekonomi yönetiminin kısa vadeli sıcak para girişlerini frenleme arzusunu netleştirmektedir. Yabancı yatırımcıların carry trade ve swap işlemlerini para piyasası fonları üzerinden yürütmesi üzerine hükümet örtülü bir giriş maliyeti koymuştur. Merkez Bankası'nın faiz indirimi konusunda ise manevra alanı neredeyse yoktur. Türk mudisinin döviz yerine TL'de kalmayı sürdürmesi için enflasyonun üzerinde en az 700 baz puanlık bir reel faiz talep ettiği düşünüldüğünde, faizlerin yıl sonunda %37 bandının altına inmesi dövize kaçışı tetikleyebilir. Perşembe günkü PPK toplantısında faiz indirimi beklenmemeli, gevşeme yönündeki adımlar en erken Kasım ayına ötelenmelidir.
Döviz kuru tarafında OVP hesaplamaları, dolar kurunun aylık %1,5 ila %1,7 arasında kontrollü bir artış sergileyeceğini göstermektedir. Bu hesaplama gerçekleştiği takdirde Türk Lirası enflasyona kıyasla sınırlı değer kazanımını sürdürecek, reel olarak güçlü kalmaya devam edecektir. Ancak kurun bu patikada tutulabilmesi doğrudan yüksek faiz ortamının ve sıkı likidite koşullarının korunmasına bağlıdır; erken bir faiz indirimi bu dengeleri hızla bozabilir.
Küresel piyasalarda Fed'in erken ve agresif faiz indirimlerine gideceği beklentisi abartılıdır. ABD'de tarım dışı istihdam güçlü seyrederken ücret artışları enflasyonist baskı yaratmamaktadır; ayrıca 10 ve 30 yıllık ABD Hazine tahvillerinin getirilerindeki yükseliş piyasada kendiliğinden bir parasal sıkılaşma sağlamaktadır. Fed'in bu toplantıyı pas geçmesi ve seçim sürecine müdahale görüntüsü vermemek adına temkinli kalması muhtemeldir. Çin hariç küresel merkez bankalarının yüksek faiz ortamını uzun süre koruyacağı bir döneme girilmektedir.
Köprü ve otoyolların yeniden özelleştirme gündemine taşınması, bütçedeki nakit açığının ve kamudaki kaynak tükenmişliğinin bir sonucudur. Yıllık yaklaşık 600 milyon dolar brüt geliri olan bu altyapı varlıklarının devrinde geçmiş Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) hataları tekrarlanmamalıdır. Hazine'nin dış borç garantisi vermesi ve trafik garantisi taahhüt etmesi kamuyu zarara uğratmaktadır; ticari risk tamamen ihaleyi alan özel sektöre bırakılmalı, bütçeden garanti ödemesi yapılmamalıdır.
Arz yönlü küresel riskler dezenflasyon sürecini tehdit etmektedir. Ukrayna savaşının Karadeniz tahıl koridoruna etkileri ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim enerji ve gıda emtiasında yeni sıçrama risklerini canlı tutmaktadır. Ayrıca okyanus su sıcaklıklarındaki rekor artışlar tarımsal rekolteyi düşürme ve küresel soğutma talebini artırarak enerji maliyetlerini yukarı çekme potansiyeline sahiptir. Petrolün yeniden 150 dolar bandına tırmanması gibi dışsal şoklar Merkez Bankası'nı faiz indirmek bir yana, yeniden faiz artırmak zorunda bırakabilir.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Açıklanan Orta Vadeli Program, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduğu makroekonomik açmazı çözmekten ziyade temennileri alt alta sıralayan tutarsız bir çerçeve sunmaktadır. Yıllık %5'in üzerinde bir büyüme hedefi koyup aynı zamanda tek haneli enflasyona doğru gidileceğini iddia etmek, hem Türkiye'nin yapısal cari açık gerçeğiyle hem de toplam faktör verimliliğindeki kronik gerilemeyle taban tabana zıttır. İç talebin baskılandığı bir dezenflasyon sürecinde yüksek büyüme vaat etmek, piyasa aktörlerine güven vermeyen bir politika tasarımına işaret etmektedir.
Merkez Bankası'nın faiz politikası açısından bakıldığında konuşmacının "gevşeme için yer yok" tespiti son derece yerindedir. Para piyasası fonlarına getirilen stopaj düzenlemesi, yönetimin spekülatif kısa vadeli sermaye girişlerinden rahatsız olduğunu ve TL likiditesini kontrol etmeye çalıştığını teyit etmektedir. Yurtiçi yerleşiklerin TL'de kalma motivasyonu, enflasyon beklentilerinin üzerinde hatırı sayılır bir reel getiriye bağlıdır. Bu nedenle piyasada erken bir faiz indirimi coşkusuna kapılmak yerine, TCMB'nin faizleri uzun süre yüksek tutmak zorunda kalacağı baz senaryo olarak kabul edilmelidir.
İç talebin çöküşe geçtiği ve sermaye güvenliğine ilişkin soru işaretlerinin arttığı bir ortamda Borsa İstanbul ve genel şirket yatırımları açısından seçici olmak zorunludur. Tüketim harcamalarındaki gerileme, perakende ve tüketici finansmanı odaklı sektörlerin karlılık marjlarını doğrudan vuracaktır. Şirketlerin yatırım iştahının zayıfladığı, zengin sermaye gruplarının varlıklarını sistem dışına kaydırmaya yöneldiği bir iklimde, genel endeks yükselişine oynamak yerine nakit akışı güçlü, döviz borcu bulunmayan ve iç pazara bağımlılığı düşük şirketlere odaklanmak gerekir.
Küresel tarafta ise Fed'in agresif faiz indirimlerine başlayacağı varsayımı üzerine kurulan küresel risk iştahı fazla iyimserdir. ABD uzun vadeli tahvil getirilerinin yüksek kalması, küresel dolar likiditesini sıkı tutmaya devam etmektedir. Jeopolitik gerilimlerin emtia fiyatları üzerindeki yukarı yönlü riskleri ve iklim anomalilerinin tarım üretimine maliyetleri göz önüne alındığında, küresel çapta yüksek faiz ortamının beklenenden çok daha uzun süreceği gerçeği portföy dağılımlarında temel risk faktörü olarak yer almalıdır.
Genel pozisyonlanma açısından; iç talebe dayalı hisse senetlerinde "bu seviyelerden agresif alım yapma", faiz indirimi beklentisiyle erkenden tahvil/hisse rallisi fiyatlayan piyasada "bekle", yüksek TL mevduat ve para piyasası getirilerinde ise enflasyon üstü reel faiz korunduğu müddetçe "pozisyonu koru/biriktir" yaklaşımı en rasyonel strateji olarak öne çıkmaktadır.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Mesele Ekonomi