Doların Kaderini Ne Belirleyecek? Trump ABD'nin Babası Olacak | Atilla Yeşilada & Yunus Emre Erdölen
Mesele Ekonomi · 2026-08-14
💡 Hızlı Bilgi
1. Amerikan doları: Trump'ın kongrede bir kanadı kaybetmesi ve topal ördek durumuna düşmesi halinde çok ciddi boyutta değer kazanabilir.
2. Altın ve petrol piyasaları: Hürmüz krizi ve İran gerilimi piyasalar tarafından tamamen Trump'ın sözleri üzerinden fiyatlanıyor ve bu durum büyük bir yanılgı içeriyor.
3. İran ve Hürmüz Boğazı: İran petrol ve kritik altyapı tesislerinin bombalanması riski masada kalmaya devam ediyor, ancak kara harekatı beklenmiyor.
4. BIST ve Türkiye varlıkları: Doğrudan al/sat/bekle tavsiyesi yerine Türkiye'nin bölgesel savunma paktları (Suudi Arabistan ve Pakistan ile) ve ekonomik entegrasyon projeleri (Kalkınma Yolu, petrol boru hatları) ele alınıyor.
5. Yapay zeka yatırımları: Şirketlerin iş süreçlerine uyarladığı yapay zeka harcamalarının milli gelire yıllık %3 civarında katkı yapması bekleniyor.
6. Yapay zeka altyapı riski: Eyaletlerde veri merkezlerinin yüksek gürültü ve su tüketimi nedeniyle halktan ve yerel siyasetçilerden ciddi tepki gördüğü, kapatılma kampanyalarının başladığı belirtiliyor.
7. ABD bütçe açığı riski: Bütçe açığının %7 gibi akıl almaz bir seviyede olduğu, harcamaların kesilmesinin imkansız olduğu ve %5'i aşan 30 yıllık faizlerin enflasyonist baskı yarattığı vurgulanıyor.
8. İsrail lobisi ve siyaset: APEC ve İsrail lobisinin milyonlarca dolarlık harcamalarına rağmen halkın ve 40 yaş altı seçmenin İsrail yardımlarına karşı olduğu, bu desteği sürdürenlerin seçim kazanma şansının kalmadığı ifade ediliyor.
9. ABD'de sosyalizm yükselişi: Michigan ve Wisconsin gibi sanayi eyaletlerinde kendini sosyalist olarak tanımlayan adayların seçim zaferleri kazanarak ikili klasik siyaset sistemini dönüştürdüğü aktarılıyor.
📊 Detaylı Açıklama
Amerikan ekonomisinin manşetlerde görünen %1,5'lik ikinci çeyrek büyüme oranının yanıltıcı olduğu, yerleşiklerin nihai alım satımlarını temsil eden iç talep kalemi baz alındığında büyümenin %3,9 gibi akıl almaz bir oranda gerçekleştiği ifade ediliyor. Bu güçlü büyümenin arkasında savunma harcamaları ile özel sektörün yapay zekayı iş modellerine adapte etme süreçlerinin yer aldığı, bu yatırımların tek başına milli gelire yıllık %3 oranında etki edebileceği vurgulanıyor. Buna karşın, Amerika'nın bütçe açığının %7 gibi sürdürülemez bir seviyede bulunduğu, halkın vergi artışlarına karşı şiddetli tepki gösterdiği ve yüzyılın ilk 20 yılındaki sıfır/düşük faizli borçlanma döneminin kapanarak 30 yıllık tahvil faizlerinin %5'i aşmasının bütçeye ağır bir finansman yükü getirdiği detaylıca ele alınıyor.
Doların kaderine ilişkin olarak, Kasım ara seçimlerinde Trump'ın kongrenin en az bir kanadını kaybetmesi durumunda "topal ördek" konumuna düşeceği ve o an itibarıyla doların çok ciddi boyutta değer kazanacağı öngörülüyor. Şu anki kur seviyelerinin petrol fiyatlarını veya tahvil faizlerini değil, tamamen Trump'ın yarattığı gereksiz belirsizliği yansıttığı; Kongrenin topal ördek senaryosunda İran'la savaşın sürmesine izin vermeyeceği, dış politika ve müttefiklik ilişkilerinde çok daha rasyonel ve öngörülebilir bir tablonun ortaya çıkacağı dile getiriliyor.
Hürmüz Boğazı ve İran geriliminde piyasaların Trump'ın söylemleri üzerinden yanlış fiyatlama yaptığına dikkat çekiliyor. İran'ın Hürmüz'ün kontrolünü bırakmayacağı, Amerika'nın ise bu noktada doğrudan bir kara işgaline girişmeyeceği, ancak seçim başarısı ve tabanı tatmin etmek amacıyla İran'ın petrol ve kritik altyapı tesislerini bombalama ihtimalinin masada durduğu belirtiliyor. Arka planda barış anlaşmasının ana hatlarının şekillendiği, ancak geçiş ücretleri ve detaylar üzerinde çatışma ortamının süs olsun diye devam ettirildiği ifade ediliyor.
Amerika'nın iç siyasetinde eşi benzeri görülmemiş bir kırılma yaşandığı, Michigan'da Abdurrahman Muhammed El Saed ve Wisconsin'deki sosyalist adayların İsrail lobisinin on milyonlarca dolarlık fonlarına rağmen ön seçimleri kazandığı anlatılıyor. Küreselleşme ve fabrikaların Çin'e taşınmasıyla işlerini kaybeden beyaz işçi sınıfının sol partilerden ve geleneksel merkez siyasetten koparak radikalleştiği; bunun sonucunda Cumhuriyetçilerde ulusalcılar/küreselciler, Demokratlarda ise merkez/solcular olarak partilerin ikiye bölündüğü ve fiili olarak dört partili bir sisteme doğru evrilindiği vurgulanıyor.
İsrail'e verilen Amerikan desteğinin halk nezdinde büyük bir erozyona uğradığı, Demokrat seçmenin %80'inin ve Cumhuriyetçilerin 40 yaş altı tabanının İsrail yardımlarının kesilmesini istediği aktarılıyor. APEC lobisinin gücünü kaybettiği, bu bağlamda Türkiye ile Amerika arasında İsrail'in aşırı genişlemesini ve hegemonik emellerini dengelemek amacıyla yeni bir bölgesel soğuk savaş mimarisi kurulduğu savunuluyor. Suudi Arabistan'ın finansı, Pakistan'ın nükleer gücü ve Türkiye'nin ordusuyla NATO ve ABD'den bağımsız oluşturduğu savunma paktının, bölgedeki kaos ve İsrail şımarıklığına karşı bir denge unsuru olduğu belirtiliyor.
Ortadoğu entegrasyonu ve ticaret projeleri kapsamında Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki etki alanının genişletildiği; Kalkınma Yolu projesi, Kerkük ve güneyden gelen petrol boru hatlarının Türkiye'ye uzatılması, Aramko'nun benzin istasyonları yatırımları ve Suudi demiryolu projelerinin hayata geçirilmeye başlandığı ifade ediliyor. Bu dengenin, bölgede kimsenin tek başına mutlak güç olmasına izin vermeyen ve sıcak çatışmadan uzak bir rekabet alanı bırakan güvenli bir plan olduğu söyleniyor.
Yapay zeka teknolojisinin ekonomik ve toplumsal yansımaları masaya yatırıldığında, eyaletlerde veri merkezlerinin (data center) yarattığı gürültü ve yüksek su tüketimi nedeniyle halktan ve yerel siyasetçilerden büyük tepki gördüğü, Tennessee ve Georgia gibi eyaletlerde veri merkezlerinin kapatılması talebiyle seçim kazanan genç siyasetçilerin türediği aktarılıyor. Büyük işten çıkarmaların doğrudan yapay zekadan kaynaklanmadığı, şirketlerin bu durumu sadece bir bahane olarak kullandığı; yapay zekanın gerçek anlamda verimli olabilmesi için derin öğretim modellerinin ötesine geçmesi ve enerji tüketimini ciddi oranda düşürmesi gerektiği vurgulanıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Konuşmacının makroekonomik analizde ABD iç talebinin (nihai alım satımlar) gücünü ve yapay zeka entegrasyonunun büyüme üzerindeki %3'lük katkı potansiyelini doğru okuduğu, ancak %7 gibi devasa bütçe açığı ve %5'i aşan 30 yıllık tahvil faizlerinin yarattığı yapısal maliyetlerin uzun vadede enflasyonu ve doların küresel tahtını tehdit eden kronik riskler barındırdığı net bir şekilde görülmektedir.
Piyasa sinyalleri ve varlık fiyatlamaları açısından konuşmacının benimsediği temkinli duruş; altın, gümüş ve petrol gibi emtialarda Hürmüz krizi ve Trump'ın söylemleri üzerinden yapılan fiyatlamaların spekülatif birer yanılgı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu seviyelerden aşırı risk almaktan kaçınılması ve piyasadaki siyasi gürültünün bertaraf edilmesinin beklenmesi gerektiği, aceleci pozisyon açmanın ciddi maliyetler doğurabileceği anlaşılmaktadır.
Jeopolitik ve bölgesel entegrasyon başlığında Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan eksenli savunma paktı ile kalkınma projelerinin (Kalkınma Yolu, boru hatları) dış ticaret ve enerji arzı açısından stratejik bir kalkan oluşturduğu doğrudur; ancak Türkiye'nin iç piyasadaki hukuki güvenlik, kurumsal istikrar ve ekonomik kırılganlıklar gibi kronik sorunları çözülmeden bu dış politika hamlelerinin finansal piyasalara tam anlamıyla güven yansıtması mümkün değildir.
Sonuç olarak; ABD ara seçimlerinde Trump'ın kongrede güç kaybetmesi ve topal ördek durumuna düşmesi senaryosu gerçekleşmedikçe Amerikan dolarında ve riskli varlıklarda kalıcı bir rasyonelleşme beklenmemelidir. Yatırımcılar için mevcut konjonktürde en rasyonel yaklaşım, spekülatif jeopolitik haber akışlarına ve yapay zeka balonlarına karşı seçici ve bekle-gör stratejisini izlemek; bütçe açıkları, tahvil faizleri ve yerel seçim dinamiklerinin yarattığı belirsizlikler dağılana kadar aceleci alım/satım kararlarından kaçınmaktır.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Mesele Ekonomi