Öğrenciler Sırbistan'da Siyaseti Nasıl Yeniden Kurdu?
Cüneyt Özdemir · 2026-10-26
💡 Hızlı Bilgi
1. Sırbistan'da öğrencilerin hazırladığı bağımsız liste, 250 sandalyeli parlamentoda 140 vekillik kazanarak tek başına iktidara geldi.
2. İktidardaki Aleksandar Vučić, 1,7 milyona karşı 2,2 milyon oyla yenilgiyi resmen kabul etti ve iki koltuğunu da kaybetti.
3. Novi Sad tren garında 16 kişinin öldüğü tavan çökmesi, yolsuzluk iddialarıyla birleşip iki yıllık protesto dalgasını tetikledi.
4. Öğrenciler kendilerini veya eski muhalefet partilerini listeye almadı; doktor, akademisyen ve çiftçilerden oluşan sivil bir kadro kurdu.
5. Adaylar tek bir lider tarafından değil, plenum adı verilen doğrudan öğrenci meclislerindeki oylamalarla belirlendi.
📊 Detaylı Açıklama
Sırbistan'daki büyük kırılma 1 Kasım tarihindeki Novi Sad tren garı faciasıyla başladı. Çinli bir firmanın yürüttüğü yenileme projesinde tavan çöktü ve 16 kişi can verdi. Cüneyt Özdemir ve çalışma arkadaşı Arda'nın aktardığına göre, bu olay basit bir kaza değildi. Arkasında bürokratların rüşvet çarkı ve liyakatsizlik yatıyordu. Hükümet olayı örtbas etmeye çalışınca gençler sokaklara çıktı.
Öğrenciler iki yıl boyunca çok disiplinli ve barışçıl eylemler yürüttü. Her gün ölen 16 kişi için 16 dakikalık sessiz saygı duruşları yapıldı. Meydanlarda kırmızı el sembolü kullanıldı; bu simge yetkililerin kanlı ve rüşvetçi ellerini temsil ediyordu. Hiçbir parti bayrağının taşınmadığı bu süreçte polis çatışması veya yağma yaşanmadı. Gençler üniversiteleri bloke ederek tepkilerini büyüttü.
Hareketi diğer muhalif dalgalardan ayıran en önemli nokta, eski siyasi statükoyu tamamen reddetmesi oldu. 12 yıldır iktidara karşı kaybeden muhalefet liderlerini ve onların yakınlarını listelere sokmadılar. Sağ veya sol etiketlere takılmadılar. Ülkedeki milliyetçi damar ile seküler gençleri yolsuzlukla mücadele ortak paydasında bir araya getirmeyi başardılar.
Aday belirleme süreci plenum adı verilen doğrudan demokrasi modeliyle işledi. Bir genel başkan çıkıp liste yapmadı. Üniversite meclisleri aday önerilerini oyladı ve en çok oyu alanlar sıralamaya girdi. Hatta Belgrad Üniversitesi eski rektörü gibi güçlü figürler bile oylamayı geçemeyince elendi. Öğrenciler kendi isimlerini de aday yapmadı; sorumluluğu meslek erbaplarına devretti. Hükümet medyasının karalama kampanyasını engellemek için listeleri son bir aya kadar gizli tuttular.
Aday listesi bir kardiyolog, hukukçular, ekonomi profesörleri, EuroLeague yöneticisi eski bir basketbolcu, çiftçiler ve emeklilerden kuruldu. Seçim sonucunda öğrenci listesi 2,2 milyon oy alarak yüzde 50 barajını aştı ve 140 vekil çıkardı. Cumhurbaşkanlığından istifa edip başbakan olmak isteyen Vučić ise 1,7 milyon oyda kalarak yenilgisini ilan etti.
🎯 Haber Analisti Yorumu
Sırbistan'da yaşanan süreç, geleneksel parti yapılarının ve köhnemiş muhalefet elitlerinin aşılabileceğini kanıtladı. Seçmen uzun süredir iki kötü arasında seçim yapmaya zorlanıyordu. Öğrencilerin yatay örgütlenmeyle kurduğu bu model, parti liderlerinin tek adam yetkilerini kırarak halkın güven duyduğu meslek insanlarını doğrudan karar mekanizmasına taşıdı. "Başka alternatif yok" ezberini tamamen yıktılar.
Ancak seçimi kazanmak ile devleti yönetmek çok farklı dinamikler içerir. Ortak bir ideolojisi bulunmayan, sadece yolsuzluk karşıtlığında birleşmiş akademisyen, çiftçi ve doktorlardan oluşan bu 140 kişilik grubun mecliste nasıl bir disiplin kuracağı belirsiz. Bürokrasiyi devraldıklarında yaşayacakları deneyimsizlik, sistemi kilitleme riski taşır. Ayrıca eski iktidar kalıntılarının devlet kadrolarındaki direnci bu acemi yönetimi zorlayacaktır.
Bu başarı, Avrupa genelindeki otokrat liderler ve baskılanmış toplumlar için güçlü bir esin kaynağı yaratacak. Sokak hareketlerinin sadece protesto etmekle kalmayıp sandıkta iktidarı devralacak kurumsal aklı üretebileceği görüldü. Taktiksel olarak şiddetten uzak durmaları ve listeleri son ana kadar gizlemeleri, devlet aygıtının karalama mekanizmasını boşa düşürdü.
Önümüzdeki günlerde izlenmesi gereken tek kritik gösterge, kurulacak yeni hükümetin başbakanlık seçimi ve öğrencilerin meclis dışından kabineyi nasıl denetleyeceği olacak. Öğrenci konseyleri iktidarı denetleyen sivil bir mekanizmaya mı dönüşecek, yoksa siyasetin kendi çarkları bu temiz kadroyu da zamanla yutacak mı, bunu göreceğiz.
Kanal: Cüneyt Özdemir