Neler Oluyor? Azerbaycan'da Başörtüsü Yasağı, Orta Asya Kimin Olacak?
49W · 2026-10-16
💡 Hızlı Bilgi
1. Azerbaycan okullarda tek tip üniforma kararıyla başörtüsünü fiilen yasakladı; Bakü ile Ankara arasında diplomatik restleşme başladı.
2. Fransa'da yüzlerce süpermarketin soğutma sistemleri hacklendi; dolapların ısıtılması sonucu milyonlarca euroluk gıda çöpe gitti.
3. OpenAI ofisindeki televizyonun arkasında peçeteye sarılı 14 dolarlık dinleme cihazı bulundu; FBI Suudi bir çalışanı takibe aldı.
4. Çin, Orta Asya'ya yaptığı ihracatı 106 milyar dolara çıkararak bölgedeki beş ülkenin de en büyük ticaret ortağı oldu.
5. Avustralya, Pasifik ada ülkeleriyle art arda güvenlik anlaşmaları imzalayarak Çin'in bölgedeki askeri ve ekonomik üs kurma planlarını engelledi.
📊 Detaylı Açıklama
Azerbaycan Bakanlar Kurulu 21 Eylül'de yeni mektep üniforması kuralını onayladı. Düzenleme doğrudan başörtüsü adını anmıyor. Ancak okullar laik kurallara aykırı kıyafet gerekçesiyle öğrencileri kapıdan çevirmeye başladı. Uygulama öğretmenleri de kapsayacak biçimde genişletildi. İmişli, Sumgayıt ve Mehdiabad gibi yerlerde kız öğrenciler derslere alınmadı. Veliler okul önlerinde karara tepki gösterdi.
Bu yasak Türkiye ile Azerbaycan hattında diplomatik bir gerilim doğurdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın BM Genel Kurulu'ndaki kılık kıyafet eleştirisi Bakü'de tepkiyle karşılandı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, "Kimse içişlerimize burnunu sokmasın" diyerek sert bir çıkış yaptı. Ardından Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral ve Azerbaycan devlet televizyonu AZ TV karşılıklı suçlamalarda bulundu.
Krizin arka planında İsrail ve İran dengeleri de yatıyor. BM'de Netanyahu konuşurken Azerbaycan heyetinin salonu terk etmemesi Türkiye'de eleştirilmişti. Azerbaycan medyası da buna karşılık Türkiye üzerinden İsrail'e giden petrol sevkiyatlarını haber yaparak misilleme yaptı. Bakü yönetimi okul yasağını, İran'ın ülke içindeki dini nüfuzunu kırma adımı olarak görüyor.
Bakü yönetimi özellikle Şii muhafazakarlığın yoğun olduğu Nardaran gibi bölgeleri yakından izliyor. Geçmişte polisle çatışmaların yaşandığı bu köy, Tahran destekli hareketlerin merkezi olarak biliniyor. Azerbaycan devleti dışarıda eğitim alan din adamlarının vaaz vermesini ve aşure merasimlerini daha önce yasaklamıştı. Yeni okul kuralları da bu güvenlik refleksinin bir uzantısı sayılıyor.
Fransa'da ise benzeri görülmemiş bir siber sabotaj yaşandı. Kimliği belirsiz saldırganlar, süpermarketlerin merkezi soğutma sistemlerine sızdı. Danfoss marka uzaktan denetim yazılımlarını hedef aldılar. Gece boyunca buzdolaplarının derecelerini 50 ila 80 dereceye kadar yükselttiler. Intermarché ve Carrefour dahil yüzlerce mağazada dondurulmuş et ve gıdalar bozuldu. Olay 2 ila 3 milyon euro civarında doğrudan zarara yol açtı.
Fransız siber güvenlik birimi ANSSI saldırının eski yazılımlardan kaynaklandığını açıkladı. Şirket bu kontrol panellerine güvenlik güncellemesi vermeyi yıllar önce kesmişti. Cihazların internete açık uzaktan erişim arayüzleri hackerlara kapı araladı. Fransa genelinde aynı açığı barındıran yaklaşık 2 bin 900 kontrol paneli daha tespit edildi. Uzmanlar su ve benzin şebekesi gibi altyapıların da benzer tehditlerle yüz yüze olduğunu belirtiyor.
Yapay zeka devi OpenAI cephesinde ise amatör bir casusluk skandalı patlak verdi. Şirketin toplantı odasındaki televizyon arkasına gizlenmiş peçeteye sarılı bir dinleme cihazı bulundu. FBI ile yürütülen incelemede cihazı yerleştiren kişinin Suudi Arabistan vatandaşı risk sermayedarı Abdurrahman Elfuzan olduğu anlaşıldı. Şüphelinin 14 dolarlık cihazı ortam dinlemesi için nasıl kuracağını eşinin ChatGPT hesabından arattığı ortaya çıktı.
Orta Asya cephesinde büyük güçlerin diplomasi trafiği hız kazandı. Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev Almanya'yı ziyaret ederken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Semerkant'a çıkarma yaptı. Avrupa Birliği, Rus petrolüne alternatif ararken Kazakistan Almanya'nın dördüncü büyük petrol tedarikçisi oldu. Ayrıca AB'nin nükleer yakıt ihtiyacının yaklaşık üçte birini Kazakistan ve Özbekistan uranyumu karşılıyor.
Bölgedeki ticaret akışını Rusya topraklarından kurtarmak için Orta Koridor yatırımları öne çıkıyor. Çin'den çıkan yük trenleri Hazar Denizi üzerinden Bakü'ye, oradan da Türkiye yoluyla Avrupa'ya ulaşıyor. AB bu hattın kapasitesini 2030'a kadar 12 milyon tona çıkarmak için 12 milyar euro yatırım sözü verdi. Kazakistan ve Azerbaycan da Hazar tabanından fiber optik kablo hattı çekerek dijital altyapıyı birleştirdi.
Bölgenin asıl ticari hakimi haline gelen Çin, Orta Asya'ya ihracatını 106 milyar dolara taşıdı. Pekin ilk kez Orta Asya'daki beş cumhuriyetin tamamında Rusya'yı geride bırakıp bir numaralı ortak oldu. Moskova ise bölgedeki askeri üsleri, ortak savunma anlaşmaları ve bürokratik diliyle güvenlik garantörü rolünü korumaya çalışıyor. Kazakistan ise ilk nükleer santral ihalesini Rus Rosatom'a verirken, ikinci projeyi Çinli şirketlere açarak denge güdüyor.
Pasifik Okyanusu'nda ise Avustralya, Çin'in yayılmasını durdurmak için adeta diplomatik taarruza geçti. Pekin'in Solomon Adaları ve Tuvalu gibi ada devletlerinde üs kurma girişimlerine karşı Canberra devreye girdi. Papua Yeni Gine ve Tuvalu ile yeni güvenlik paketleri imzalandı. Anlaşmalar uyarınca bu ada devletleri Avustralya'nın onayı olmadan üçüncü bir ülkeyle askeri ittifak kuramayacak.
Avustralya ile Çin arasındaki devasa ticaret bağı ise stratejik bir çelişki barındırıyor. Avustralya yılda yaklaşık 75 milyar dolarlık demir cevheri ve doğalgaz satarak Çin sanayisini besliyor. Ancak aynı Avustralya, nükleer denizaltı almak için Fransa ile olan 830 milyon dolarlık anlaşmayı çöpe atıp ABD-İngiltere ortaklığı olan AUKUS paktına katıldı. Canberra, ekonomik olarak Çin'e yaslanırken savunma şemsiyesinde tamamen Batı ittifakına sığınmış durumda.
🎯 Haber Analisti Yorumu
Azerbaycan ile Türkiye arasındaki tartışma, iki ülkenin çıkarlarının her başlıkta örtüşmediğini kanıtlıyor. Karabağ zaferinden sonra Bakü yönetimi ciddi bir bölgesel özgüven kazandı. Artık kendisini sadece Ankara'nın desteğine muhtaç bir aktör olarak görmüyor. Hazar enerji gelirleri ve İsrail ile derinleşen savunma ortaklığı, Aliyev yönetimine daha bağımsız ve itiraz kabul etmez bir hareket alanı açıyor.
Moskova'nın Ukrayna savaşı nedeniyle Kafkasya'daki gücünü batıya kaydırması bölgede tehlikeli bir boşluk doğurdu. Bu güç boşluğunu şu an Azerbaycan kendi lehine doldurmaya çalışıyor. Ancak Ermenistan ile barış anlaşması tam oturmadan ve İran tehdidi sürerken Türkiye ile ipleri germek Bakü için uzun vadede risk taşır. Rusya bölgeye yeniden ağırlık koyduğunda dengelerin nasıl sarsılacağını hesaba katmak gerekir.
Orta Asya cumhuriyetleri ise büyük devletler arasındaki rekabeti kusursuz bir pazarlık gücüne çeviriyor. Kazakistan ve Özbekistan tek bir bloğa bağlanmayı reddediyor. Güvenlikte Rusya ile devam ederken, ticarette Çin'in parasını alıyorlar; enerji ve madenleri ise Batı'ya satıyorlar. Üstelik bu ülkeler sınır anlaşmazlıklarını çözüp ortak hareket ettikçe küresel devler karşısında daha çok taviz koparıyor.
Fransa'daki süpermarket sabotajı, modern altyapıların ne kadar kırılgan olduğunu çok net gösterdi. Bir ülkeyi felce uğratmak için artık askeri tesislere füze atmak gerekmiyor. Fabrikadaki eski bir yazılımı ya da marketin buzdolabını uzaktan ısıtmak bile şehirlerin gıda tedarik zincirini koparmaya yetiyor. Şirketlerin "güncelleme süresi bitti" diyerek sorumluluktan kaçması, dijitalleşen dünyada milli güvenlik açığı yaratıyor.
Avustralya'nın Pasifik politikası ise tam bir jeopolitik ip cambazlığı örneğidir. Canberra bir yandan Çin'e demir cevheri satıp zenginleşiyor, diğer yandan ABD füzelerine ve nükleer denizaltılarına ev sahipliği yapıyor. Bu model sonsuza kadar sürmez. Washington, Pekin ile sıcak bir krize girdiğinde Avustralya'dan Çin'e maden akışını kesmesini isteyecektir. Avustralya o gün ekonomi ile müttefiklik arasında çok ağır bir tercih yapmak zorunda kalır.
Önümüzdeki dönemde izlenmesi gereken asıl kritik gelişme, Zengezur ve Orta Koridor hatlarının geleceğidir. Rusya'nın zayıfladığı bir konjonktürde Hazar ve Kafkasya geçişleri Batı ile Çin'in ana can damarı haline geliyor. Bu güzergahın kontrolü, sadece Orta Asya'nın değil, Türkiye'nin Avrasya'daki jeopolitik ağırlığını da doğrudan belirleyecektir.
Kanal: 49W