İsrail'e özel uçak yapıyor: F-35'lerin arkasındaki karanlık şirket Lockheed Martin
GZT · 2026-10-16
💡 Hızlı Bilgi
1. Dünyanın en büyük savunma sanayi şirketi Lockheed Martin, yaklaşık 75 milyar dolarlık silah geliri ve 230 milyar dolarlık birikmiş sipariş rekoruyla 30'dan fazla ülkenin hava kuvvetlerinin kaderini belirliyor.
2. Şirket gelirinin yaklaşık yüzde 70'ini doğrudan Pentagon'dan (Amerika Savunma Bakanlığı) alıyor; nükleer denizaltı füzelerinden erken uyarı uydularına kadar Amerikan ordusunun kara, hava, deniz ve uzaydaki ana omurgasını oluşturuyor.
3. Üretim ağını ABD dışına yayan şirket, F-35 uçaklarının parça üretimi ve montajı için İtalya ve Japonya'nın yanı sıra Polonya'yı Doğu Avrupa üssü, İsrail'i ise Ar-Ge ve muharebe test laboratuvarı olarak kullanıyor.
4. Türkiye, 1980'lerden itibaren F-16'ları Ankara'da lisans altında üreten stratejik bir ortakken ve F-35 programının 3. seviye konsorsiyum ortağıyken, S-400 krizi sonrasında projeden çıkarıldı.
📊 Detaylı Açıklama
Lockheed Martin, 1912'de kurulan Lockheed kardeşler ile Glenn Martin'in havacılık şirketlerinin 1995 yılında birleşmesiyle bugünkü halini aldı. Soğuk Savaş döneminde şirketin bünyesindeki Skunkworks (İleri Geliştirme Programları) adlı gizli mühendislik departmanı; U-2 casus uçağını, SR-71 Blackbird (Kara Tavuk) keşif uçağını ve dünyadaki ilk görünmez savaş uçağı olan F-117 Nighthawk modelini tasarladı. Şirket bugün F-16, F-35, F-22 Raptor ve C-130 Hercules gibi havacılık projelerinin yanı sıra, Amerikan donanmasının Trident 2 nükleer balistik füzelerini ve uzaydaki Space Based Infrared System (SBIRS - Uzay Tabanlı Kızılötesi Sistem) füze ikaz uydularını da üretiyor.
Üretim faaliyetleri Amerika içinde devasa tesislerde yürütülüyor. F-35 uçakları Texas'daki 1.6 kilometre uzunluğundaki Air Force Plant 4 fabrikasında üretilirken; C-130 nakliye uçakları ve F-22 Raptorlar Georgia'daki, gizli otonom sistemler ise California'daki tesislerden çıkıyor. Şirket, küresel kriz veya savaş riskine karşı tedarik zincirini dünyaya yayarak 13.000'den fazla tedarikçiyle çalışıyor. Amerika dışındaki ana montaj hatları arasında İtalya'daki Cameri tesisi ve Japonya'daki Nagoya tesisi yer alıyor; bu hatlarda üretilen F-35 uçakları müttefik ülkelere sevk ediliyor.
İsrail, Lockheed Martin için sıradan bir alıcı konumunda olmayıp, F-35 uçağının kaynak kodlarına erişebilen ve kendi elektronik harp sistemlerini entegre edebilen dünyadaki tek ülke konumunda bulunuyor. F-35I Adir olarak adlandırılan bu özel uçaklar Gazze, Lübnan ve Yemen operasyonlarında aktif olarak kullanılıyor. İsrail'in sahada elde ettiği tüm muharebe verileri doğrudan Lockheed Martin'in laboratuvarlarına aktarılıyor ve uçakların yazılım güncellemeleri ile Block 4 modernizasyonları bu gerçek saha verileriyle şekillendiriliyor.
Şirketin ürün gamında havacılık dışında kritik füze ve roket sistemleri de bulunuyor. Ukrayna savaşında Rus lojistik hatlarını hedef alan HIMARS (Yüksek Hareketli Topçu Roket Sistemi) roketleri, Javelin tanksavar füzeleri, Hellfire füzeleri ve hava savunma sistemleri olan Patriot PAC-3 MSE ile THAAD (Bölge Yüksek İrtifa Alan Savunması) füzeleri bu banttan çıkıyor. Yoğun talep üzerine şirket, bu füzelerin yıllık üretim adetlerini 600'den 2.000'e çıkararak kapasitesini artırmayı hedefliyor.
Geleceğin savaş teknolojilerine odaklanan Lockheed Martin, saatte yaklaşık 4.600 mil hıza ulaşması planlanan insansız SR-72 (Blackbird'ün Oğlu) uçağını, 5. nesil hayalet uçakların iç istasyonlarına sığabilen Mako hipersonik füzesini ve drone sürülerini eritmek üzere 500 kilowatt gücündeki taktiksel lazer silahlarını geliştiriyor. Ayrıca yapay zeka, 5G ağları ve bulut sistemlerini entegre ederek verileri saniyeler içinde ilgili askeri birimlere ileten JADC2 (Müşterek Tüm Alanlarda Komuta Kontrol) konsepti üzerinde çalışıyorlar.
Türkiye ilişkileri bağlamında, 1980'lerin sonunda TUSAŞ'ın kuruluşuyla birlikte Ankara'da lisans altında toplam 152 adet F-16 C/D savaş uçağı Türk işçi ve mühendisleri tarafından üretildi ve Türk Hava Kuvvetleri dünyanın en büyük ikinci F-16 filosuna sahip oldu. Türkiye, 2002 yılından itibaren F-35 programının ortağıydı ancak S-400 krizi nedeniyle projeden çıkarıldı; Türk firmalarının tedarik zincirinden çıkarılması projede maliyet artışlarına ve gecikmelere yol açtı. Türkiye mevcut filosunu yenilemek amacıyla Washington'dan 40 adet yeni F-16 Block 70 savaş uçağı talep etti ve bu konudaki görüşmeler sürüyor.
🎯 Haber Analisti Yorumu
Lockheed Martin, geleneksel bir savunma sanayi şirketinden öte, Amerikan dış politikasının ve küresel askeri stratejisinin doğrudan uygulayıcısı konumundadır. Gelirinin büyük kısmını Pentagon'dan alması ve müttefik ülkelerin ordularını teknolojik olarak kendisine bağımlı kılmas٠, şirketi uluslararası ilişkilerde kilit bir aktör haline getirmektedir. Bu durum, askeri kapasitenin tek bir tüzel kişiliğin tedarik zincirine ve yazılım güncellemelerine bağlanmasının müttefik ülkeler için ne kadar büyük bir jeopolitik risk barındırdığını açıkça göstermektedir.
İsrail'e sağlanan kaynak kodu imtiyazı ve sahadan toplanan muharebe verilerinin doğrudan ürün geliştirmede kullanılması, şirketin silahlarını gerçek savaş ortamında test etme ve optimize etme kabiliyetini artırmaktadır. Ancak bu durum, ticari bir şirketin belirli bir ülkenin askeri doktrini ve operasyonel kararlarıyla bu kadar iç içe geçmesinin etik ve jeopolitik sınırlarını tartışmaya açmaktadır. Benzer şekilde, Türkiye gibi uzun süreli bir üretim ortağının siyasi krizler gerekçesiyle tedarik zincirinden çıkarılması, küresel silah tedarik zincirlerinin ne denli kırılgan ve politik dalgalanmalara açık olduğunu kanıtlamıştır.
Şirketin geleceğe yönelik olarak geliştirdiği hipersonik füzeler, otonom sadık kanat adamı projeleri ve yapay zeka destekli komuta kontrol ağları, geleceğin savaşlarının insan karar mekanizmasından ziyade saniyeler içinde işleyen yapay zeka algoritmaları üzerinden yürütüleceğini göstermektedir. Bu teknolojik dönüşüm, savaşın maliyetini ve yıkıcılığını artırırken, ulusal orduların teknoloji sağlayıcılarına olan bağımlılığını daha da derinleştirecektir. Bu süreçte yakından takip edilecek tek gelişme, F-16 tedarik ve modernizasyon görüşmelerinin müttefik ülkeler arasındaki siyasi dengeleri nasıl şekillendireceğidir.
Kanal: GZT