İş Güvenliği Üretimden Ayrı Bir Faaliyet Değildir!
CNBC-e · 2026-11-19
💡 Hızlı Bilgi
1. Güvenlik harcamasını erteleyen şirket hissesini portföye alma; kaza sonrası itibar ve tazminat maliyeti bilançoyu çökertir.
2. İş güvenliğini maliyet sayan sanayi ve inşaat şirketlerinden uzak dur; kaza riski sürdürülebilir kârı siler.
3. Taşeron ve kiralık işçiyle maliyet kısan ağır sanayi şirketlerini riskli gör; hukuki sorumluluk ana firmadan kalkmaz.
4. Avrupa tedarik zincirine çalışan ihracatçılarda İSG standartlarına uymayanları sat; sertifika ve sipariş iptali riski çok yüksek.
5. Denetim açığı olan sektörlerde (inşaat, hurda metal, maden) faaliyet gösteren şirketlere yatırım yaparken temkinli ol; bekle gör yaklaşımını koru.
📊 Detaylı Açıklama
Profesör Doktor Haluk Hadi Sümer'e göre iş sağlığı ve güvenliği sonradan eklenen bir maliyet kalemi değildir. Güvenli olmayan üretim baştan eksik üretimdir. Şirketlerin kısa vadeli kârlılık hırsıyla insan canını geri plana itmesi büyük bir finansal yanılgıdır. Önleyici yatırım bütçesi ayırmayan işletmeler, bir kaza yaşandığında buzdağının su altında kalan devasa maliyetleriyle yüzleşir.
SGK verileri durumu net ortaya koyuyor: Türkiye'de yılda 766 binden fazla kaza yaşanıyor ve günde ortalama 2.100 iş kazası kayıtlara geçiyor. Üstelik kayıt dışı çalışanlar bu sayılara dahil bile değil. Doktor Aslı Odman, her gün en az 6-7 çalışanın kaza anında öldüğünü, meslek hastalıklarıyla birlikte günlük kaybın 20 kişiyi aştığını vurguluyor. Bu durum ekonomik bir başarı değil, sürdürülemez bir insan hakkı kaybıdır.
Kaza sonrası ortaya çıkan maliyet tablosu şirketlerin bilançolarını altüst ediyor. Sümer, tedavi giderleri, tazminatlar, duran üretim ve hukuki süreçlerin buzdağının sadece görünen ucu olduğunu belirtiyor. Asıl darbe marka değerine ve yatırımcı güvenine iniyor. Önlemenin maliyeti, kazayı telafi etme maliyetinden her zaman çok daha düşüktür; bu yüzden güvenlik harcamasından kaçan şirketlere yatırım yapmak ciddi risk taşır.
Mevzuat tarafında Türkiye'nin eksiği bulunmuyor; 6331 sayılı kanun Avrupa Birliği ve ILO standartlarını kapsıyor. Ancak Odman'a göre sahadaki uygulama sadece kâğıt üzerinde evrak üretmekten ibaret kalıyor. İş güvenliği uzmanlarının ücretlerini doğrudan denetledikleri işverenden alması özerkliği yok ediyor. Bu durum teftiş mekanizmasını piyasalaştırıyor ve bağımsız kontrolü tamamen ortadan kaldırıyor.
Devlet tarafındaki denetim kapasitesi de alarm veriyor. Türkiye'deki 2 milyon işletmeye karşılık yalnızca 900 civarında iş müfettişi görev yapıyor. Sümer, 10 bin çalışana yaklaşık 0,30 müfettiş düştüğünü aktarıyor. Bu yetersiz kadroyla etkin denetim yapmak imkansızlaşıyor; idari para cezaları caydırıcılığını yitiriyor ve teftişler önleyici olmak yerine sadece kaza sonrası olay yeri incelemesine dönüşüyor.
Ölümlü kazalar özellikle inşaat, madencilik, hurda metal ve gemi söküm gibi katma değeri düşük ama tehlikesi yüksek alanlarda yoğunlaşıyor. Odman, her gün bir işçinin iskeleden düşerek yaşamını yitirdiğini ve bunun önlenebilir mükerrer bir ölüm olduğunu söylüyor. Türkiye atık ithalatı ve hurda işlemede uzmanlaşırken, gerekli makine parkı ve güvenlik yatırımları yapılmadığı için büyük sanayi felaketleri peş peşe geliyor.
Büyük şirketler riski taşerona ve kiralık işçilere yıkarak sorumluluktan kaçamaz. Sümer, sözleşmeye ne yazılırsa yazılsın asıl işverenin kanuni sorumluluğunun sürdüğünü hatırlatıyor. Odman ise Nepal, Afganistan ve Çin'den getirilen konteyner işçilerle risklerin dışsallaştırıldığını ifade ediyor. Dil bilmeyen, deneyimsiz ve geçici işçilerle İSG koordinasyonu kurulamıyor; bu da felaketlerin zeminini hazırlıyor.
Uluslararası tedarik zincirleri artık iş güvenliğini ana şart olarak masaya koyuyor. Almanya ve Fransa'daki tedarik zinciri yasaları, ihraç edilen ürünün her aşamasında çevre ve çalışan hakkı standardı arıyor. Standartları karşılayamayan ihracatçı şirketler küresel müşterilerini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya. Sadece kâr odaklı düşünen ve insana yatırım yapmayan şirketlerin uluslararası pazarda tutunma şansı hızla azalıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
İş güvenliğini bilançoda gereksiz bir operasyonel gider olarak gören yönetim anlayışı, yatırımcı için doğrudan bir kırmızı bayraktır. Kısa vadeli kâr marjını yüksek göstermek adına güvenlik ekipmanından, mühendislik kontrollerinden ve eğitimden tasarruf eden şirketler temelde saatli bir bombanın üzerinde oturur. Habaş ve Soma gibi acı felaketlerin gösterdiği gibi, tek bir büyük sanayi kazası şirketin yıllar içinde inşa ettiği piyasa değerini ve nakit akışını günler içinde eritebilir.
Konuşmacıların sunduğu veriler, yatırımcı açısından 'bekle' ve hatta belirgin risk taşıyan işletmeler için 'sat/alma' sinyalini net biçimde doğruluyor. Özellikle 50 kişiden az işçi çalıştıran alt yüklenicilerle iş yürüten, taşeron ağını kontrol edemeyen ve atık-hurda gibi tehlikeli segmentlerde operasyon yürüten şirketlerin hisselerinden uzak durmak gerekiyor. Şirketin açıkladığı yüksek ihracat rakamları veya kârlılık oranları, denetimsizlik ve insani maliyet zemininde yükseliyorsa o bilançoya güvenilemez.
Avrupa Birliği pazarında yürürlüğe giren tedarik zinciri regülasyonları, işçi sağlığını doğrudan finansal çarpanlara bağlamış durumdadır. Fabrikasında bağımsız İSG denetimi kuramayan, çalışan temsilcisini devreye sokamayan ve kiralık iş gücüyle maliyet bastırmaya çalışan sanayi şirketleri çok yakında küresel tedarik zincirlerinden dışlanacaktır. Dolayısıyla bu riskleri taşıyan hisseler orta-uzun vadeli portföyler için kesinlikle uygun değildir; regülasyon baskısı bu şirketlerin kâr marjlarını daraltacaktır.
Sonuç olarak yatırım stratejisi açısından duruşumuz çok nettir: Güvenliği bir üretim kültürü haline getirmiş, önleyici yatırım bütçesini şeffafça ayıran ve ESG (çevresel, sosyal, yönetişim) kriterlerini kağıt üstünde değil sahada uygulayan kurumsal şirketleri biriktir. İSG maliyetinden kaçarak suni kâr üreten, taşeron arkasına saklanan ve yüksek kaza riski taşıyan şirketleri ise portföye alma, varsa elindekileri azalt.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: CNBC-e