İş Dünyası Bugün En Çok Nerede Zorlanıyor? | Ekonomi Kulübü
EKOTÜRK TV · 2026-10-21
💡 Hızlı Bilgi
1. Saf yapay zeka yazılım şirketlerini (OpenAI, Anthropic) bu seviyeden ALMA; aylık abonelikler milyarlık veri merkezi giderini karşılamıyor.
2. Çip ve donanım devlerini (Nvidia, AMD, Broadcom) kısa vadede BİRİKTİR; sipariş defterleri üç yıl boyunca tamamen dolu.
3. Veri merkezi altyapı hisselerinde ALMA ve temkinli dur; Kore'deki son halka arzın ilk gün yüzde 35 çökmesi erken uyarı veriyor.
4. ABD mega teknoloji hisselerinde (Apple, Meta, Microsoft, Google) bilançoları BEKLE; kılavuzlardaki ufak temkinlilikte yüzde 5-10 düşüş fırsatı kolla.
5. ABD tahvillerinde (10 yıllık yüzde 5,13, 30 yıllık yüzde 5,43) borçlanma maliyeti baskısı bitene kadar BEKLE.
📊 Detaylı Açıklama
Mücahit Yıldız, küresel ekonominin 150 trilyon dolarlık pastasında Türkiye'nin 1,5 trilyon dolarla yüzde 1 pay aldığını söylüyor. Eskiden 20 yıllık planlar yapılırdı. Bugünse bilgi ve teknoloji tsunamisi yüzünden şirketler far görmüş tavşana dönüyor. Yine de kenara çekilip beklemek çare değil. Amazon tek başına 1,2 milyon çalışanla 750 milyar dolar ciro üretiyor. Türkiye ise bu pastadan daha fazla pay kapmak için kurumlarıyla tek vücut olmak zorunda.
Sanayide teknolojiye yatırım yapmanın maliyeti artık çok yükseldi. Mücahit Yıldız, eskiden bir makine hattının beş yılda kendini amorti ettiğini (yatırımın parasını geri çıkarmasını) hatırlatıyor. Şimdi hem amortisman süresi uzadı hem de borç bitmeden teknoloji eskiyor. İşletmeler kendi içinde adeta birer yıkım ekibi kurmak zorunda. Çünkü tüketici artık üreticinin sunduğunu değil, kendi istediği yeni standardı dayatıyor.
Çin'in yarattığı agresif rekabet artık sokağa kadar indi. Yıldız, Çinlilerin Türkiye'deki kuaförlere bizzat girip peruk satmaya başladığını anlatıyor. Aydınlatma sektöründeki yerli bir üretici üç bandından ikisini kapatıp Çin'den mal getirerek distribütör olmayı seçiyor. Sanayicinin gümrük duvarlarının arkasına saklanması kalıcı çözüm sunmuyor. Türk şirketleri fason üretimden çıkıp akıl teriyle marka ve tasarım üretmek zorunda.
Sermaye Piyasası Kurulu ve fon piyasasında yaşanan usulsüzlükler için devlet sert tedbirler alıyor. Adalet Bakanı Akın Gürlek'in açıklamasına göre piyasa dolandırıcılığı soruşturmalarında 404 kişiye adli işlem yapıldı. 88 şüpheli tutuklandı, 351 kişinin ve 102 şirketin banka hesapları ile taşınmazlarına el kondu. Mağduriyetleri çözmek için TMSF bünyesindeki hesaplara iade süreçleri başladı.
Dr. Burak Köseoğlu, borsadaki güven bunalımını 2001 bankacılık krizine benzetiyor. O dönem kurulan BDDK yapısı bankaları nasıl kurtardıysa, bugün de SPK içinde benzer bir otokontrol ve liyakat şart. BIST 100, BIST 50 ve BIST 30 endekslerine dahil edilecek şirketler için teknik kriterlerin baştan yazılması gerekiyor. Her önüne gelen şirketin kolayca kote olması (borsaya açılması) piyasayı yaralıyor.
Dündar Parlar, yabancı büyük bir varlık fonunun Borsa İstanbul'daki usulsüzlükler yüzünden zarar görmesini dış algı açısından ciddi bir darbe olarak niteliyor. Buna karşılık JP Morgan'ın Türkiye ofisini kapatması haberine piyasanın panikle yaklaşmasını yanlış buluyor. Zaten çok az çalışanla ve düşük hacimle faaliyet gösteren bir kurumun ayrılması karabasan değil. Kurallar dünya standartlarına gelirse giden sermaye katlanarak geri döner.
İngiltere'de enflasyon yüzde 3,1 seviyesinden yüzde 3,5'e tırmandı ve yüzde 4 üstüne çıkma riski var. Dündar Parlar, 5 Kasım'daki İngiltere Merkez Bankası toplantısında politika faizinin yüzde 3,75 seviyesinden yukarı çekilme ihtimalini yüzde 85 olarak aktarıyor. İngiltere tek bir ayda 25 milyar sterlin net borçlandı. Bu durum Türkiye'nin dış ticaret fazlası verdiği tek büyük Avrupa pazarı olan İngiltere ile ticaretini zora sokabilir.
Çin tarafında büyüme yüzde 4,5 seviyesine geriledi. Dr. Burak Köseoğlu, Çin ölçeğinde yüzde 5 altındaki her rakamın kırmızı alarm anlamına geldiğini belirtiyor. Gayrimenkul krizi derinleşirken Çin tek kurtuluş kapısını Afrika'ya açtı. 54 Afrika ülkesinin 53'ünde doğrudan yatırımı var; limanları, tren hatlarını ve barajları finanse ediyor. Türk iş dünyasının Çin'le doğrudan fiyat savaşına girmeden Afrika'da tamamlayıcı rollere odaklanması gerekiyor.
ABD borsalarında bilanço sezonu güçlü başladı. Kurt Gökhan Ölçer, SpaceX'in trilyon dolarlık halka arz sonrası beklentilerin çok üstünde kâr açıkladığını söylüyor. Kasım ayında Şükran Günü öncesi 1,5 trilyon dolar değerleme hedefleyen Anthropic halka arzı piyasaya yeni likidite pompalayacak. Meta, Microsoft, Google ve Apple gibi devlerin bilançolarında kısa vadeli temkinli açıklamalar gelse bile yaşanacak yüzde 5-10 düşüşler piyasa tarafından hızla satın alınır.
Çip tarafında Nvidia, AMD ve Broadcom gibi donanım devleri eşsiz bir tekele dönüştü. Nvidia CEO'su Jensen Huang, üç yıllık üretim kapasitelerinin şimdiden son kuruşuna kadar dolduğunu açıkladı. Şirketlerin yeni müşteri bulma derdi yok; tek hedefleri üretim bantlarındaki verimliliği artırmak. Bu yüzden donanım hisseleri faiz baskısından en az etkilenen grup olmaya devam ediyor.
Buna karşılık saf yapay zeka yazılımcıları için çanlar çalıyor. Kurt Gökhan Ölçer, OpenAI ve Anthropic gibi şirketlerin her çeyrekte 5 ila 6 milyar dolar nakit yaktığına dikkat çekiyor. Kullanıcılara sunulan 20 dolarlık aylık abonelikler bu devasa zararı kapatamaz. Nakit akışı sağlayan güçlü ana iş kolları olmayan yapay zeka girişimleri, önümüzdeki yıl sert bir finansman duvara toslayabilir.
Veri merkezlerinin işletme maliyeti sürdürülebilir sınırları zorluyor. Tek bir modern veri merkezinin kurulumu 30 milyar doları buluyor. Maliyetin yarısını oluşturan çiplerin raf ömrü ise sadece 4-5 yıl. Bir veri merkezini ayakta tutmak için yılda en az 3-4 milyar dolar yenileme harcaması gerekiyor. Nitekim Kore'de halka arz edilen bir veri merkezi hissesinin ilk işlem gününde yüzde 35 çakılması, yatırımcı toleransının tükenmeye başladığını kanıtlıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Piyasadaki yapay zeka coşkusu donanım ve yazılım olarak ikiye ayrıldı; bu ayrımı görmeyen yatırımcı büyük bedel öder. Çip üreticileri peşin parayla üç yıllık kapasite satarken, model geliştiren yazılım şirketleri dipsiz bir kuyuya milyarlarca dolar nakit döküyor. Aylık 20 dolarlık bireysel paketlerle 30 milyar dolarlık altyapı amorti edilemez. Kurumsal B2B gelir modelleri net kâr üretmediği sürece bu şirketleri doğrudan satın almak büyük kumardır.
Teknoloji tarafında genel pozisyon alımdan ziyade sabırlı bir bekleme gerektiriyor. Kurt Gökhan Ölçer'in işaret ettiği gibi piyasa henüz bir balayı yaşıyor ama 2025 yılı şirket bilançoları için gerçek bir hesaplaşma dönemi olacak. Fed'in faizleri yüksek tutması ve ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yüzde 5 üzerinde kalması, borçla büyüyen teknoloji firmalarının hisselerini sürekli sulandırmasına (yeni hisse çıkararak değer düşürmesine) yol açacak. Bu yüzden saf yapay zeka girişimlerini bu seviyeden alma; nakit akışı devasa olan Alphabet veya Microsoft gibi devlerin geri çekilmelerini bekle.
Borsa İstanbul tarafında ise temizlik süreci tamamlanmadan agresif alım yapmak riskli. Adalet Bakanlığı'nın 404 kişiye yayılan piyasa operasyonu ve el koyma kararları, piyasadaki yapay likiditeyi çekiyor. Yabancı fonların mağdur olduğu bir ortamda endekse taze yabancı girişi hemen gerçekleşmez. Küçük yatırımcının spekülatif fonlardan ve temel verisi bozuk yan tahtalardan tamamen uzak durması, BIST 30 dışındaki sığ hisselerde bekle pozisyonunu koruması şarttır.
Avrupa ve İngiltere cephesinde faiz indirimi beklentileri rafa kalkıyor. İngiltere'de enflasyonun yüzde 3,5'e yükselmesi ve yapışkan hale gelmesi, Kasım ayında faiz artışı baskısı doğuruyor. Çin'in büyümede yüzde 5'in altına sarkmasıyla birleştiğinde küresel talep daralması kaçınılmaz hale geliyor. İhracatçı Türk şirketleri için Avrupa pazarında kâr marjları baskılanmaya devam edecek; bu durum döviz geliri olan yerli sanayi şirketlerinin değerlemelerine de yansıyacaktır.
Özetle küresel piyasalarda körü körüne alım dönemi bitti. Donanım ve yarı iletken devlerinde (Nvidia, AMD) düzeltmelerde biriktir stratejisi sürdürülebilir. Buna karşın saf yapay zeka yazılımlarında ve veri merkezi altyapı şirketlerinde yeni alım yapma. BIST tarafında regülasyonların oturmasını ve endeksteki teknik ayıklanmayı nakitte veya para piyasası fonlarında bekle.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: EKOTÜRK TV