İnsan Neden Kendini Seçmeli? | Akşam Masası
EKOTÜRK TV · 2026-10-01
💡 Hızlı Bilgi
1. Toksik ve narsistik ilişkilerde duygusal sermayeni tüketmeyi durdur; sınır ihlali olan yerde zararı kes ve çıkış yap (Sat / Terk et).
2. Sosyal medya odaklı beğeni ve dış onay bağımlılığını hayatına sokma; benlik değerini dış etkenlere bağlama (Alma).
3. "Aşırı vicdanlıyım" yanılgısıyla kendini feda şemasını besleme; başkalarının sorumluluğunu üstlenmeyi bırak (Alma / Durdur).
4. İlişkinin başındaki abartılı iltifatlara (love bombing) ve aralıklı pekiştirmelere aldanma; travma bağı döngüsüne girme (Alma).
5. Tehdit algısı ve sürekli tetikte olma (hipervijilans) halinde ani tepkiler verme; önce sinir sistemini regüle etmeyi bekle (Bekle).
6. Hayatındaki karar alma yetkisini ve iradeni manipülatif partnerlere devretme alışkanlığını tasfiye et (Sat / Devretme).
7. En temel zevklerinden başlayarak kendi bireysel kimliğini ve öz saygını adım adım inşa et (Biriktir).
8. 28 günlük "Kendimi Seçiyorum" programıyla duygu etiketleme ve somatik beden takibine yatırım yap (Al / Uygula).
9. Kendi kararlarının arkasında durma iradesini ve zorluklar karşısında ayağa kalkma psikolojik dayanıklılığını geliştir (Biriktir).
📊 Detaylı Açıklama
Program, Dr. Ebru Ertüreten’in kimya mühendisliğinden başlayıp işletme, sosyoloji ve psikolojik danışmanlığa uzanan interdisipliner kariyer birikimi ışığında, "Ben kendim için ne yapıyorum?" temel sorusu ekseninde şekilleniyor. Bireyin narsistik istismara maruz kalma süreçleri salt klinik bir vaka olarak değil; analitik, sosyolojik ve ilişkisel dinamiklerin bir bütünü olarak ele alınıyor. Konuşmacı, bireyin kendi hayatının öznesi olmaktan çıkıp başkalarının onayına ve yönlendirmesine bağımlı hale geldiği noktada benlik krizinin kaçınılmaz olduğunu açıkça ifade ediyor.
Günümüzde "narsist" ve "toksik" kelimelerinin aşırı ve bağlamından kopuk kullanımına dikkat çeken Ertüreten, kavram enflasyonuna karşı uyarıda bulunuyor. Klinik boyutta Narsistik Kişilik Bozukluğu (NKB) oranının toplumda yaklaşık %1-2 civarında seyrettiği, dolayısıyla her bencil ya da kırıcı tutumun doğrudan bu tanıya sokulmaması gerektiği vurgulanıyor. Bununla birlikte, narsisizmin bir spektrum olduğu ve özellikle sosyal medyadaki görünürlük, beğeni ve takipçi odaklı mekanizmaların bireylerde dış onay bağımlılığını körükleyerek toplumsal düzeydeki narsistik örüntüleri ciddi şekilde artırdığı belirtiliyor.
Narsistik ilişkinin anatomisinde üç temel mekanizma öne çıkarılıyor: Doyumsuz onay ve iltifat ihtiyacı, yüksek kontrol mekanizması ve aralıklı pekiştirme ile bölme (splitting). Narsist bireyin karşısındakini özerk bir varlık değil kendi uzantısı gibi gördüğü, beklentileri karşılanmadığında partnerini hızla değersizleştirdiği kaydediliyor. Bu döngüde karşı tarafı gri alanları göremeyen bir yaklaşımla ya "mükemmel" ya da "tamamen kötü" ilan eden narsistin manipülasyonlarına karşı uyanık olunması ve bu tükenmişlik dinamiğinin hemen sonlandırılması salık veriliyor.
İlişkinin mağdur üzerindeki yıkıcı etkisi "travma bağlanması" kavramıyla derinleştiriliyor. İlişkinin başındaki yoğun romantizm ve övgülerin yerini belirsiz ödül-ceza döngülerine bırakması, kişide kumar bağımlılığına benzer bir psikolojik kilitlenme yaratıyor. Mağdurun "Nerede hata yaptım?", "Acaba biraz daha çabalasam eski günlere döner miyiz?" sorgulamalarıyla suçluluk tuzağına düştüğü; dışarıdan son derece başarılı, kariyer sahibi ve güçlü görünen bireylerin dahi bu mekanizma içinde en basit gündelik kararları bile alamaz hale gelerek felç olduğu aktarılıyor.
Narsisizmin gelişimsel ve kültürel kökenleri Heinz Kohut’un teorisi üzerinden açıklanıyor. Çocuklukta birincil aynalama eksikliği, aşırı şımartılma ya da ebeveynin bir başarı nesnesi gibi yetiştirilmesinin duygusal olgunlaşmayı durdurduğu belirtiliyor. Benzer şekilde, geleneksel aile yapılarında sınır kavramının olmaması, bireyselleşmeyi suçlulukla eşdeğer kılıyor. Çocuklukta öğrenilen bu tanıdık ancak sağlıksız örüntülerin yetişkinlikte "tekrarlama zorlantısı" ile partner seçimlerine yansıdığı ifade ediliyor.
Partnerin bu döngüye zemin hazırlayan "kendini feda şeması" mercek altına alınıyor. Pek çok insanın "Ben çok vicdanlıyım, kıyamıyorum" diyerek sürdürdüğü fedakarlıkların temelinde derin bir onaylanma ve sevilme açlığı yattığı hatırlatılıyor. Bireyselleşmenin kesinlikle bencillik olmadığı, kişinin nerede "dur" diyeceğini bilmesi anlamına geldiği; mükemmeliyetçiliğin ise kontrolü kaybetme korkusundan doğan yapay bir savunma mekanizması olduğu net bir dille ifade ediliyor.
İyileşme yolunda yüzeysel sosyal medya olumlamalarının bir işe yaramayacağı, disiplinli bir farkındalık gerektiği savunuluyor. Ertüreten’in 28 günlük "Kendimi Seçiyorum" metodolojisinin ilk haftasında duygu etiketleme çalışmalarının yer aldığı belirtiliyor. Olayların detayında kaybolmak yerine "Ben şu an neyin içindeyim ve bu durum bana ne hissettiriyor?" sorusuna dürüst yanıtlar vermenin ve bunları yazılı egzersizlerle somutlaştırmanın iyileşmenin vazgeçilmez adımı olduğu aktarılıyor.
İstismara uğrayan bireylerin yaşadığı sürekli tetikte olma hali (hipervijilans) ve "yumurta kabukları üzerinde yürüme" hissi somatik çalışmalarla ele alınıyor. Bireyin evinde ve kendi bedeninde güvenlik hissini kaybetmesi, sinir sisteminin kronik bir alarm durumuna geçmesine yol açıyor. Bu nedenle zihinsel kararlardan önce bedendeki baskı noktalarının (mide, omuz, baş) fark edilmesi ve sinir sisteminin regüle edilerek sakinleşmesinin beklenmesi gerektiği öğütleniyor.
Sürecin nihai hedefi bireysel kimliğin ve yapısal öz saygının geri kazanılması olarak özetleniyor. "Kaçak Gelin" filmindeki partnerine göre yumurta tercihi değiştiren karakter örneğinde olduğu gibi, kişinin en basit tercihlerini yeniden keşfetmesi gerektiği vurgulanıyor. Gerçek gücün maddi varlık, kariyer veya unvanlarda değil; seçim yapabilme kapasitesinde, bu seçimlerin getirdiği bedelleri göğüsleyebilmekte ve tökezlediğinde yeniden ayağa kalkabilme dayanıklılığında yattığı belirtilerek oturum tamamlanıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Dr. Ebru Ertüreten’in ortaya koyduğu dinamikler, davranışsal finans ve beşeri sermaye yönetimi açısından son derece kıymetli bir risk analizi sunuyor. Finansal piyasalarda yapılan en büyük hatalardan biri "batık maliyet yanılgısı" (sunk cost fallacy) nedeniyle zarardaki pozisyonda ısrar etmektir. Toksik ve narsistik ilişkilerde bireyin "o kadar emek verdim, belki düzelir" diyerek sürekli daha fazla duygusal ve zihinsel sermaye yatırması, portföyü iflasa sürükleyen kronik bir sermaye erimesidir; dolayısıyla konuşmacının ana tezi bu yanılgıyı kırmak açısından tam isabettir.
Konuşmacının benimsediği net pozisyon, sağlıksız onay mekanizmalarını ve sınır ihlallerini derhal "satmak" (zararı kesmek) ve bireysel kimliğe "biriktir" tavrıyla yatırım yapmaktır. Bireyin kendi değerini dış faktörlere veya partnerin keyfi lütuflarına bağlaması, yüksek volatiliteli ve temelsiz bir varlığa tüm varlığını yatırmak kadar risklidir. Konuşmacı, sahte vicdan söylemlerini ve "kendini feda etme" alışkanlıklarını hayatımızdan tamamen çıkarmamızı, yani bu alışkanlıkları "satmamızı", buna karşılık öz saygı ve sınır koyma yetisini "biriktirmemizi" salık vermektedir.
Metodolojinin uygulanabilirlik sınırları ve riskleri açısından bakıldığında, 28 günlük gibi yapılandırılmış süreçlerin mucizevi bir "kaldıraçlı kazanç" gibi algılanmaması gerekir. Çocukluktan gelen şemalar, kuşaklararası aktarımlar ve derin travma bağları kısa vadede kolayca tasfiye edilemez. Özellikle aşırı tetikte olma (hipervijilans) yaşayan bireylerin ani, fevri kararlar almak yerine önce sinir sistemlerini regüle ederek sakinleşmeyi beklemeleri, risk yönetimi açısından en doğru adımdır; zira regüle olmamış bir zihinle alınan her yeni karar ilave bir maliyet doğuracaktır.
Özetle, yaşam bilançosunun en değerli aktifi kişinin kendi zihinsel ve ruhsal bütünlüğüdür. Kendi kararlarını alamayan, başkalarının beklentilerine göre şekil alan bir birey, yönetim hakkını başkasına kaptırmış bir şirket gibidir. İlişki yönetiminde toksik bağımlılıkları tasfiye etmek (sat), sınır ihlallerine geçit vermemek (alma) ve içsel direnç ile öz saygı sermayesini kademeli olarak güçlendirmek (biriktir), uzun vadeli refah için tek rasyonel stratejidir.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: EKOTÜRK TV