Girişim Sahnesi - Itır Erhart & Faruk Eczacıbaşı | 3 Ekim 2026
BloombergHT · 2026-10-03
💡 Hızlı Bilgi
1. "Girişimci olmak istiyorum" fikriyle yola çıkma; önce çözülecek somut bir sorun ve tutku bul.
2. Sosyal girişimleri salt gönüllülük veya dernek gibi görme; finansal sürdürülebilirlik ve kârlılık modelini kur.
3. Sosyal girişimden elde edilen kâr fazlasını farklı sektörlere aktarma; etkiyi ve ölçeği büyütmek için işe geri yatır.
4. Yapay zeka ve teknolojik dalgalar karşısında eski paradigma ile bekleme; zihniyeti ve iş yapış biçimini derhal adapte et.
5. Girişim sermayesi arayışında fonu tek engel olarak görme; asıl krizin uzun vadeli stratejik odak eksikliği olduğunu bil.
6. Yatırımcı-girişimci görüşmelerinde kutuplaşmadan kaçın; "çiçek çocuk" ya da "vahşi kapitalist" önyargılarını bırakıp ortak finansal dilde buluş.
7. Afet ve kriz bölgelerine yönelik projelerde geçici çözümlerle yetinme; patentli, sürdürülebilir ve teknolojik ürünler geliştir.
8. Sosyal etki yaratmak için büyük kaynakları bekleme; mikro ölçekli gönüllülük ve aksiyon adımlarıyla sürece başla.
📊 Detaylı Açıklama
Programda Prof. Dr. Itır Erhart ve Faruk Eczacıbaşı, Ashoka ve Yanındayız Derneği çatısı altında kesişen yolculuklarını ve sivil toplum ile iş dünyasının nasıl etkileşime girdiğini aktarıyor. İkilinin uzun yıllara dayanan iş birliği, yalnızca teorik tartışmalarla sınırlı kalmayıp afet yönetimi ve toplumsal ihtiyaçlara yönelik somut inovasyon projelerine dönüşmüş durumdadır.
Hatay depremi sonrasında ortaya çıkan hijyen krizine değinen konuşmacılar, afet bölgelerinde gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçların karşılanmasına rağmen hijyen ve tuvalet erişiminin en büyük darboğaz olduğunu vurguluyor. Bu tespitten hareketle geliştirilen mobil tuvalet projesi; araç arkasında çekilebilen, güneş enerjisiyle ısıtılan, %95 oranında su tasarrufu sağlayan ve üzerinde 8-9 adet patent barındıran ileri teknolojik bir sosyal inovasyon ürününe dönüştürülmüştür.
Faruk Eczacıbaşı, Türkiye Bilişim Vakfı'nın 30 yılı aşkın serüvenini anlatırken temel hedefin teknoloji fetişizmi değil, Türkiye'yi bilgi toplumuna dönüştürmek olduğunu ifade ediyor. İnternetin ilk çıktığı 1990'lı yıllardan bugüne coğrafi sınırların anlamsızlaştığı bir dünyaya gelindiğini belirten Eczacıbaşı, kurumların ve bireylerin sürekli olarak dalganın önünde kalabilmek için zihniyet ve davranış değişikliğine gitmesi gerektiğini savunuyor.
Itır Erhart, sosyal girişimcilik ile geleneksel girişimcilik arasındaki temel ayrımı net bir çerçeveye oturtuyor. Geleneksel girişimler doğrudan bir ürün veya pazar fırsatıyla yola çıkarken, sosyal girişimlerin mutlaka toplumsal veya ekolojik bir sorunu çözme motivasyonuyla kurulduğunu aktarıyor. İkinci kritik fark ise elde edilen gelir fazlasının yönetimidir; geleneksel yapılar kârı tamamen farklı varlıklara aktarabilirken, sosyal girişimler adil ücret ödemeleri sonrasında kalan kaynağı yarattıkları etkiyi büyütmek üzere iş modeline yeniden kanalize etmek zorundadır.
Toplumda sosyal girişimlerin "kâr amacı gütmeyen, herkesin bedelsiz çalıştığı dernekler" şeklinde yanlış algılandığına dikkat çekiliyor. Oysa bir sosyal girişimin sürdürülebilir olabilmesi için ciddi cirolar yapması, yüzlerce istihdam yaratması, patentler alması ve kâr elde etmesi gerektiği belirtiliyor; belirleyici olan unsurun kârın varlığı değil, bu kârın nasıl ve nereye tahsis edildiği olduğunun altı çiziliyor.
Yapay zekanın iş dünyasına etkisi değerlendirilirken, Faruk Eczacıbaşı 10 yıllık kesin gelecek tahminlerinde bulunmanın yanıltıcı olduğunu belirtiyor. Son 30 yılda internetin yarattığı kırılımda olduğu gibi, yeni dönemin kazananlarının yalnızca eski paradigmaları terk edip kendilerini yeniden doğurabilen kurumlar olacağını ifade ediyor. Burada kurumun yaşından ziyade içsel adaptasyon kabiliyetinin ve kafa yapısının dönüştürülmesinin belirleyici olduğu vurgulanıyor.
Gençlerin sıkça dile getirdiği "Ben girişimci olmak istiyorum" yaklaşımı, Eczacıbaşı tarafından "büyük bir tuzak ve moda akımı" olarak nitelendiriliyor. Doğru metodolojinin unvan peşinde koşmak değil, kimsenin görmediği bir soruna tutkuyla odaklanmak ve o sorunu çözmek için sermaye ile paydaş ağını organize etmek olduğu ifade ediliyor.
Girişimcilik ekosisteminin önündeki en büyük engel sorulduğunda Eczacıbaşı, temel problemin sermaye veya fikir eksikliği olmadığını savunuyor. Asıl engelin, bireylerin ve sistemin günlük ekonomik ve sosyal hayatta kalma telaşı içinde enerjisini tüketmesi ve uzun vadeli düşünmenin bir lükse dönüşmesi olduğunu dile getiriyor; zihinsel rahatlama sağlanmadan kalıcı vizyon geliştirilemeyeceğine işaret ediyor.
Itır Erhart ise etki yatırımı ekosisteminde yatırımcılar ile sosyal girişimciler arasında ciddi bir dil ve iletişim kopukluğu yaşandığını vurguluyor. Tarafların birbirini "finanstan anlamayan romantikler" ve "acımasız sermayedarlar" olarak etiketleyip şeytanlaştırmasının sermaye akışını kestiğini belirterek, her iki tarafın ortak terminoloji ve karşılıklı anlayış zemininde buluşması gerektiğini kaydediyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Faruk Eczacıbaşı ve Prof. Dr. Itır Erhart'ın ortaya koyduğu tezler, günümüz girişim ekosistemindeki "hızlı değerleme ve kontrolsüz fonlama" çılgınlığına karşı son derece rasyonel ve ayakları yere basan bir uyarı niteliğindedir. Girişimciliğin salt bir unvan ve yatırım turu kovalamacasına indirgendiği mevcut konjonktürde; asıl katma değerin gerçek bir problemi çözen, nakit akışı üretebilen ve sürdürülebilir bir bilanço yapısına sahip iş modellerinden geçtiği tezi piyasa dinamikleri açısından tam isabettir.
Konuşmacıların sosyal girişimciliğe yönelik bakışı, sermaye piyasalarında giderek ağırlığı artan ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) ve etki yatırımı (impact investing) trendleriyle doğrudan örtüşmektedir. Sosyal girişimi "bağışa muhtaç bir hayır işi" olmaktan çıkarıp kâr üreten, patent geliştiren ve istihdam sağlayan kurumsal bir aktör olarak tanımlamak; risk sermayesinin bu alana çekilmesi ve sermaye maliyetinin düşürülmesi adına kritik bir paradigma değişimidir.
Ekosistemdeki en büyük kısıtın "finansman yokluğu" değil, "makroekonomik ve günlük stres nedeniyle uzun vadeli vizyon kuramamak" olarak teşhis edilmesi oldukça gerçekçi bir tespittir. Yüksek enflasyon ve oynak piyasa koşullarında aktörlerin kısa vadeli hayatta kalma refleksine hapsolması, risk iştahını törpülemekte ve derin Ar-Ge gerektiren inovatif girişimlerin tohum aşamasında boğulmasına yol açmaktadır.
Yatırımcı ve girişimci arasındaki kültürel ve terminolojik uçurum ise sermayenin etkin dağılımını engelleyen bir pazar başarısızlığıdır. Geleneksel risk sermayesi fonlarının etki metriklerini anlamlandırmakta zorlanması, sosyal girişimcilerin ise finansal tablolar ve yatırım getirisi (ROI) rasyonelinden uzak durması iki tarafı da kaybettirmektedir; piyasada bu iletişimi sağlayacak uzman finansal aracılara ve standartlaştırılmış etki değerleme modellerine acil ihtiyaç vardır.
Sonuç olarak piyasa aktörlerine verilen net mesaj; moda akımların peşinden gidilerek kurulan içi boş değerlemelerden uzak durulması, bunun yerine somut problemi çözen, fikri mülkiyet (patent) üreten, nakit akışını disipline etmiş ve zihniyet adaptasyonunu tamamlamış iş modellerine sermaye tahsis edilmesidir.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: BloombergHT