Çocukları ihmal mi ediyoruz? / Prof. Dr. Ayşe Bilge Selçuk & Prof. Dr. Arif Verimli
Fatih Altaylı · 2026-05-16
💡 Hızlı Bilgi
1. Gençler arasındaki şiddet, özellikle okullarda artış gösteriyor ve bu durumun kökenleri sosyoekonomik, eğitimsel ve psikolojik faktörlere dayanıyor.
2. Yıllardır süregelen uyarılar, yetkililer tarafından göz ardı edildi ve bu durumun şiddetlenmesine yol açtı.
3. Rio'daki çocuk çetelerinin şiddet eylemleri ve Brezilya polisinin bu çocuklara yönelik müdahalesi, erken yaşta şiddet ve suç eğilimlerinin bir göstergesi olarak sunuldu.
4. Fakirlik, eğitim dışı kalma ve uçucu maddelerin (bali gibi) kullanımı, gençlerdeki saldırganlığın ve suç eğilimlerinin temel nedenleri arasında.
5. Türkiye, uyuşturucu geçiş yolu üzerinde olması ve bu maddelerin dökülmesinin yerel mafyayı tatmin etmesi nedeniyle bir hedef ülke haline gelme riski taşıyor.
6. Psikiyatrik hastalar, sağlıklı popülasyondan daha farklı suç işlemezler; suç işleme potansiyeli, psikiyatrik sorunlu olanlarla olmayanlar arasında istatistiki olarak anlamlı bir fark göstermiyor.
7. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), özgüven zedelenmesine, eğitimde tutunamamaya ve uyuşturucu kullanımına yönelme riskini artırıyor.
8. Medya ve televizyon dizileri, şiddeti normalleştirerek veya yücelterek gençlerin şiddete yönelmesinde bir faktör olabilir.
9. Şiddet ve cinayet gibi olumsuz eylemlerin altında yatan nedenler çeşitlidir: çeteleşme, öfke patlaması, intikam motivasyonu, dışlanmışlık hissi ve gücü gösterme ihtiyacı gibi.
10. Duygu yönetimi ve bilişsel katılık (siyah-beyaz düşünme, esnek olamama), şiddet eğilimlerinin altında yatan önemli faktörlerdir.
11. Çevre (aile, okul, dijital dünya) ve kültür, bireyin davranışlarını şekillendirir ve şiddet eğilimlerinin oluşmasında rol oynar.
12. Dijital çağda aşırı uyaran, dikkat odaklama zorluğuna ve benmerkezciliğin artmasına neden olarak bilişsel katılığı tetikleyebilir.
13. Anne babalık eğitimi, çocuk yetiştirme konusunda ailelere rehberlik etmek için kritik öneme sahiptir.
14. Kırsal kesimden kentlere göç, çocukların denetimden uzaklaşmasına ve suça sürüklenme riskinin artmasına neden olabiliyor.
15. Çocukların dijital dünyada maruz kaldığı içerik (şiddet, cinsellik vb.), onların davranışlarını ve insani değerlerini (vicdan, empati) olumsuz etkileyebilir.
16. Kahramanmaraş'taki okul saldırısı, Amerika'daki okul saldırılarıyla benzerlikler taşıyor; öfke, kin, değersizlik hissi ve intikam motivasyonu gibi faktörler rol oynamış.
17. Küreselleşme ve internet, şiddet türlerinin ve suç repertuvarlarının da yayılmasına neden oluyor.
18. Eğitim sisteminin ve sağlık sisteminin birbiriyle koordineli çalışması, çocukların psikolojik sağlığını takip etmek için gereklidir.
19. Okullarda rehberlik birimlerinin güçlendirilmesi, yetkilerinin artırılması ve sosyal hizmet uzmanlarının istihdamı, erken müdahale için önemlidir.
20. Okullara X-ray cihazları gibi güvenlik önlemleri alınması, şiddeti önlemede bir adım olabilir.
21. Uyuşturucu kullanımıyla ilgili operasyonların ünlü ve zengin kesimlere odaklanması, gençlerde bu durumu normalleştirme riski taşıyor.
22. Çocukların beyin gelişimi ve bağımlılığa yatkınlığı göz önüne alındığında, yaş sınırlarının ve denetimin önemi büyüktür.
23. Aile içinde saygı görmeyen, dışlanan çocuklar suça sürüklenme ve şiddete yönelme riskiyle karşı karşıya kalıyor.
24. Erkek çocuklar şiddete, kız çocuklar ise (risk gruplarında) erken cinselliğe veya fuhuşa yönelme riski taşıyor.
25. Sorunların çözümü için devletin, okulun, ailenin ve uzmanların koordineli çalışması şart.
📊 Detaylı Açıklama
Gençler arasındaki şiddetin tırmanışı ve kökenleri: Konuşmacılar, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş'ta yaşanan üzücü olayların ardından gençler arasındaki şiddetin endişe verici bir boyuta ulaştığını vurguluyor. Bu durumun sadece eğitimsel değil, aynı zamanda derin sosyoekonomik ve psikolojik kökleri olduğunu belirtiyorlar. Yıllardır uzmanların bu konuda yaptığı uyarıların dikkate alınmaması, sorunun daha da büyümesine neden olmuş.
Rio örneği ve erken yaşta suç eğilimleri: 1990'larda Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde yaşanan çocuk çetelerinin şiddet olayları ve polisin bu çocuklara yönelik sert müdahalesi, erken yaşta şiddet ve suç eğilimlerinin bir göstergesi olarak sunuluyor. Sokaklarda yaşayan, eğitimden uzak kalan ve uçucu maddeler kullanan çocukların durumu, bu tür sorunların küresel bir boyut kazandığını gösteriyor.
Fakirlik, eğitim dışılık ve madde kullanımı: Konuşmacılar, fakirlik ve eğitim sisteminden dışlanmanın, gençleri uçucu maddeler (bali gibi) kullanmaya ve saldırganlaşmaya ittiğini vurguluyor. Ailelerin ekonomik zorluklar nedeniyle çocuklarına yeterli zaman ayıramaması ve bu çocukların sokaklarda kendi başlarına büyümek zorunda kalması, sorunları derinleştiriyor.
Türkiye'nin uyuşturucu geçiş yolu olma riski: Türkiye'nin Pakistan ve Afganistan'dan gelen uyuşturucu maddelerin geçiş yolu üzerinde olması, dökülen küçük miktarların bile yerel suç örgütlerini tatmin edebilmesi, ülkeyi bir hedef ülke haline getirme potansiyeli taşıyor. Bu durumun zamanla gelişeceği ve daha büyük sorunlara yol açacağı öngörülüyor.
Psikiyatrik sorunlar ve suç işleme oranları: Psikiyatrik hastaların genel popülasyondan daha fazla suç işlemediği istatistiksel olarak belirtiliyor. Suç işleme potansiyeli, psikiyatrik sorunlu bireylerle sorunlu olmayanlar arasında benzer oranlarda. Bu, şiddetin yalnızca akıl sağlığı sorunlarıyla açıklanamayacağını gösteriyor.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) etkileri: DEHB'nin, çocuklarda özgüven eksikliğine, eğitimde başarısızlığa ve dolayısıyla uyuşturucu kullanımına yönelme riskini artırdığına dikkat çekiliyor. Bu durumun erken teşhis ve tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlar doğurabileceği vurgulanıyor.
Medya ve şiddetin normalleşmesi: Televizyon dizileri ve medya aracılığıyla şiddetin yaygın bir şekilde gösterilmesi, gençlerin şiddete karşı duyarsızlaşmasına ve bunu normal bir davranış olarak algılamasına neden olabiliyor. Özellikle oyunlardaki şiddet unsurlarının, insan öldürmeyi sıradanlaştırdığı belirtiliyor.
Şiddetin çok yönlü nedenleri: Şiddet eylemlerinin altında yatan nedenlerin çeşitliliği vurgulanıyor. Bunlar arasında çeteleşme, mafya yapılanmaları, öfke patlamaları, intikam duygusu, dışlanmışlık hissi, değersizlik ve gücü gösterme ihtiyacı gibi faktörler bulunuyor. Her olayın kendine özgü motivasyonları olabileceği belirtiliyor.
Duygu yönetimi ve bilişsel katılık: Öfke, hüsran ve üzüntü gibi duyguları yönetememe ve bilişsel katılık (siyah-beyaz düşünme, esnek olamama) gibi durumlar, şiddet eğilimlerinin temelinde yer alıyor. Bu durumlar, planlı ve sistematik eylemlere yol açabiliyor.
Çevre, kültür ve dijital dünyanın etkisi: Aile, okul ve dijital dünya gibi çevresel faktörler ile kültürün, bireyin davranışlarını şekillendirmede önemli rol oynadığı belirtiliyor. Dijital çağda aşırı uyaranın, dikkat odaklama zorluğuna ve benmerkezciliğin artmasına neden olarak bilişsel katılığı tetikleyebileceği vurgulanıyor.
Anne babalık eğitimi ve göçün etkileri: Çocuk yetiştirme konusunda anne babaların bilinçlenmesinin ve eğitim almasının önemi vurgulanıyor. Kırsal kesimden kentlere olan göçün, çocukların denetimden uzaklaşmasına ve suç potansiyelinin artmasına yol açtığına dikkat çekiliyor.
Dijital içeriklerin zararları: Çocukların dijital dünyada maruz kaldığı şiddet ve cinsellik gibi içeriklerin, vicdan, pişmanlık ve empati gibi insani duyguları körelttiği ve dehumanizasyona (insan dışılaştırma) yol açtığı belirtiliyor. Sanal dünyadaki deneyimlerin, fiziksel hayattaki davranışları da şekillendirdiği vurgulanıyor.
Kahramanmaraş olayı ve benzerlikleri: Kahramanmaraş'taki okul saldırısının, Amerika'daki okul saldırılarıyla benzerlikler taşıdığı belirtiliyor. Çocukların biyolojik özellikleri, gelişimsel özellikleri, ailedeki öfke, kin, değersizlik hissi ve intikam motivasyonu gibi faktörlerin rolü üzerinde duruluyor. Küreselleşmenin bu tür şiddet türlerinin yayılmasına da katkıda bulunduğu ifade ediliyor.
Sistemik sorunlar ve koordinasyon ihtiyacı: Çocukların psikolojik sağlığını takip etmek için eğitim sisteminin ve sağlık sisteminin birbiriyle koordineli çalışması gerektiği vurgulanıyor. Okullardaki rehberlik birimlerinin güçlendirilmesi, yetkilerinin artırılması ve sosyal hizmet uzmanlarının istihdamı gibi öneriler sunuluyor.
Güvenlik önlemleri ve erken müdahale: Okullara X-ray cihazları gibi güvenlik önlemleri alınmasının, şiddeti önlemede bir adım olabileceği belirtiliyor. Ayrıca, erken belirtileri fark etmek ve gerekli desteği sağlamak için ailelere ve okullara büyük görev düştüğü vurgulanıyor.
Uyuşturucu operasyonları ve normalleşme riski: Ünlü ve zengin kesimlere yönelik uyuşturucu operasyonlarının artması, gençlerde bu durumu normalleştirme veya "onlar da kullanıyor" hissi yaratma riski taşıyor. Bu durumun, halk sağlığı açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği endişesi dile getiriliyor.
Çocukların beyin gelişimi ve bağımlılık: Çocukların beyin gelişiminin ergenlik döneminde devam ettiği ve bu dönemde bağımlılığa daha yatkın oldukları belirtiliyor. Bu nedenle yaş sınırlarının ve denetimin önemi vurgulanıyor.
Aile içi ilişkiler ve şiddet: Aile içinde saygı görmeyen, dışlanan çocukların suça sürüklenme ve şiddete yönelme riskinin arttığı belirtiliyor. Erkek çocuklarının şiddete, kız çocuklarının ise (risk gruplarında) erken cinselliğe veya fuhuşa yönelme riskinin daha yüksek olduğu ifade ediliyor.
Çözüm önerileri ve koordinasyon: Sorunların çözümü için devletin, okulun, ailenin ve uzmanların koordineli çalışması gerektiği vurgulanıyor. Rehberlik birimlerinin güçlendirilmesi, anne babalık eğitimlerinin artırılması ve ailelerin çocuklarıyla sağlıklı bir ilişki kurmaları gibi adımlar atılmalı.
🎯 Uzman Yorumu
Bu konuşma, Türkiye'de giderek artan genç şiddeti ve bununla ilişkili karmaşık sorunlara dair derinlemesine bir bakış sunuyor. Uzmanların analizleri, sorunun tek bir nedene indirgenemeyeceğini, aksine sosyoekonomik, psikolojik, eğitimsel ve kültürel faktörlerin iç içe geçtiği çok katmanlı bir problem olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Özellikle dikkatimi çeken birkaç nokta var:
1. Erken Uyarıların Göz Ardı Edilmesi ve Sistemik Başarısızlık: Profesör Arif Verimli'nin yıllar önce yaptığı uyarılar ve sunduğu raporlar, bu tür trajedilerin önlenebileceğine dair güçlü bir kanıt sunuyor. Ancak bu uyarıların ilgili makamlar tarafından yeterince dikkate alınmaması, Türkiye'deki karar alma mekanizmalarında bir kopukluğun ve sorunlara proaktif yaklaşım eksikliğinin olduğunu gösteriyor. Bu durum, "testi kırıldıktan sonra önlem alma" döngüsünün bir yansıması. Bu döngüyü kırmak için, uzmanların sesine daha fazla kulak verilmeli ve bilimsel veriler politika yapımında daha merkezi bir rol oynamalı.
2. Biyoloji ve Çevre Etkileşiminin Önemi: Profesör Ayşe Bilge Selçuk'un gelişimsel psikopatoloji perspektifi, sorunun sadece çevresel veya sadece biyolojik olmadığını, bu iki faktörün karmaşık etkileşiminin altını çiziyor. DEHB gibi nörobiyolojik yatkınlıklar, olumsuz çevre koşullarıyla birleştiğinde şiddet eğilimlerini tetikleyebilir. Bu, bireylerin genetik yatkınlıklarını değiştiremeyeceğimizi, ancak sağlıklı bir çevre sunarak bu yatkınlıkların olumsuz sonuçlar doğurmasını engelleyebileceğimizi gösteriyor. Özellikle aile ve okul ortamının, çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenlenmesi kritik önem taşıyor.
3. Dijital Dünyanın Etkisi ve Normatifleşme Riski: Dijital çağın getirdiği aşırı uyaran ve şiddetin medya aracılığıyla normalleşmesi, gençlerin şiddete karşı duyarsızlaşmasına yol açıyor. Özellikle ünlülerin uyuşturucu kullanmasıyla ilgili haberlerin yaygınlaşması, bu durumu daha da tehlikeli hale getiriyor. Bu, gençlerin rol model olarak gördükleri kişilerin davranışlarını sorgulamadan benimsemesi riskini artırıyor. Bu noktada, medya okuryazarlığı ve dijital içeriklerin eleştirel bir gözle değerlendirilmesi konusunda gençlerin ve ailelerin bilinçlendirilmesi hayati önem taşıyor. Siber güvenlik birimlerinin, riskli profilleri takip etmesi gibi önlemlerin, bireysel özgürlükleri kısıtlamadan, ancak toplum güvenliğini sağlayacak şekilde uygulanması gerekmektedir.
4. Sistemik Koordinasyon ve Kurumsal Sorumluluk: Konuşmacılar, okullardaki rehberlik birimlerinin güçlendirilmesi, yetkilerinin artırılması ve sağlık sistemiyle koordineli çalışması gerektiğini vurguluyor. Kahramanmaraş olayı özelinde, okulun, ailenin ve hatta babanın emniyetçi olması gibi faktörlere rağmen sorunun yaşanması, mevcut sistemlerin yetersizliğini gösteriyor. Bu tür durumlarda, aile ve sosyal politikalar bakanlığı gibi kurumların daha proaktif ve koordineli bir şekilde devreye girmesi, hatta gerektiğinde çocuğun korunması için zorlayıcı önlemlerin alınması gerekliliği ortaya çıkıyor. Okullara güvenlik önlemleri (X-ray cihazları gibi) getirilmesi, bu tür olayların önlenmesinde bir adım olabilir, ancak bu önlemlerin insani ve pedagojik yaklaşımlarla dengelenmesi önemlidir.
5. Aile İçi İlişkilerin Önemi ve Ebeveynlik Sorumluluğu: Ailelerin çocuklarıyla kurduğu ilişkinin niteliği, şiddet eğilimlerinin önlenmesinde kilit rol oynuyor. Anne babaların çocuklarıyla arkadaş olmaya çalışması yerine, ebeveynlik rolünü üstlenmesi, onlara rehberlik etmesi ve sağlıklı sınırlar çizmesi gerekiyor. Dışlanmışlık, değersizlik hissi ve yetersiz ilgi gören çocuklar, suça sürüklenme riskini daha fazla taşıyor. Bu nedenle, ailelerin çocuklarının duygusal ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılaması, onlara sevgi dolu ve destekleyici bir ortam sunması büyük önem taşıyor.
Sonuç: Bu konuşma, genç şiddeti sorununun ne kadar karmaşık ve çok yönlü olduğunu gözler önüne seriyor. Çözüm, tek bir kurumun veya kişinin sorumluluğuna bırakılamaz. Devletin, eğitim kurumlarının, ailelerin, uzmanların ve medyanın birlikte çalışarak, erken müdahale mekanizmalarını güçlendirmesi, sosyoekonomik eşitsizlikleri azaltması ve psikolojik sağlığa daha fazla önem vermesi gerekiyor. En önemlisi, bu sorunları "testi kırıldıktan sonra" değil, daha en başından ele alacak proaktif bir yaklaşımla hareket etmeliyiz.
Kanal: Fatih Altaylı