BÜYÜK PAZARLIK! BU İŞİ BİTİRECEKLER! SONRASI KRİTİK!
Abdullah Çiftçi · 2026-09-24
💡 Hızlı Bilgi
1. 24 Eylül 2026'daki BM Zirvesi'nde Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmede İran ana pazarlık kozu olarak masaya yatırıldı.
2. İran Dışişleri Bakanı Arakçı'nın BM'deki temasları sırasında Devrim Muhafızları tarafından tehdit edilmesi ve parlamentoda azil önergesi gündeme gelmesi, Tahran içinde derin bir siyasi ayrışma olduğunu gösterdi.
3. Trump, seçim öncesi akaryakıt fiyatlarını dengelemek amacıyla 90 gün boyunca dizel ihracatını durdurmaya hazırlanırken, bu karar Avrupa'da enerji tedarik krizini tetikledi.
4. İsrail Başbakanı Netenyahu'nun diplomatik izolasyon nedeniyle BM merkezine 106 km uzaktaki bir havalimanını kullanmak zorunda kalması ve Batı'da liderlerin görüşmekten kaçınması dikkat çekti.
5. Rusya-Ukrayna hattında tansiyon yükselirken; Polonya hava sahasının Rus helikopteri tarafından ihlal edilmesi, Starlink istasyonunda yangın çıkması ve Letonya'nın Fransa nükleer şemsiyesine girmesi Avrupa'nın savunma stratejilerini değiştirdi.
6. Yanlış bilinen mit: ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığını ve büyük uçak gemisi konuşlandırma modelini kalıcı olarak sürdürebileceği tezi çürüdü; Washington bölgeden kademeli olarak güvenlik garantisi düzeyinde çekilmeye hazırlanıyor.
7. Çin iç pazarındaki resesyon ve daralma nedeniyle ABD ile ticari müzakerelere mecbur kalırken, Trump da seçim öncesi ekonomik dengeyi korumak için Pekin'le iş birliği arayışına girdi.
8. Türkiye'nin iç piyasasında yaşanan borsa dolandırıcılığı olayı tüm dünya medyasına yansırken, finans merkezi olma hedefine darbe vurdu ve kamuda liyakat ile denetim mekanizmalarının sorgulanmasına yol açtı.
9. İslam dünyasında ve Körfez'de güvenlik boşluğunu doldurmak üzere Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan ekseninde Mekke Savunma İttifakı gibi yeni bölgesel güvenlik yapıları öne çıkmaya başladı.
📊 Detaylı Açıklama
24 Eylül 2026 tarihinde Birleşmiş Milletler Zirvesi, küresel diplomasi ve jeopolitik pazarlıkların merkez üssü haline geldi. Özellikle Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın gerçekleştirdiği kritik zirve, dünya kamuoyunun odak noktasındaydı. Bu görüşmede masadaki en önemli başlık İran'ın durumu ve nükleer/ekonomik yaptırımlar oldu. Çin iç pazarındaki durgunluk ve ihracata duyduğu acil ihtiyaç, Trump'ın ise yaklaşan seçimler öncesinde ekonomik göstergeleri ve akaryakıt fiyatlarını kontrol etme zorunluluğu, iki lideri belirli konularda uzlaşmaya zorlayan temel etkenler olarak öne çıktı.
İran cephesinde ise diplomatik temaslar iç siyaseti altüst etti. İran Dışişleri Bakanı Arakçı'nın BM çerçevesinde ABD bölge özel temsilcisi VCF ve damat Jared Kushner ile 3 saatlik bir görüşme gerçekleştirmesi, Tahran'da sert tepkilere neden oldu. İran Devrim Muhafızları Arakçı'yı gerekli onayı almadan görüştüğü gerekçesiyle açıkça tehdit ederken, bazı milletvekilleri azil önergesi sunacaklarını açıkladı. Bu durum, İran yönetiminin kendi içinde kriz yaşadığını ve olası bir dış anlaşma veya çatışmasızlık sürecinde radikal kanat ile reformist/koordinasyon yanlısı kanat arasında sert kavgalar patlak vereceğini gösterdi.
Enerji piyasaları ve küresel ticaret zinciri bu jeopolitik gerginliklerden doğrudan etkilendi. Körfez'de artan riskler ve Devrim Muhafızlarının olası bir ABD saldırısında savaşı Hint Okyanusu'na taşıyacakları yönündeki tehditleri petrol fiyatlarını yukarı çekti. Bu baskıyı hafifletmek isteyen Trump yönetimi, ABD'nin dizel ihracatını 90 gün boyunca durdurma kararını gündeme getirdi. Avrupa, dizel ihtiyacının önemli bir kısmını ABD'den karşıladığı için bu karar kıtada büyük bir panik yarattı; çünkü Rusya'dan ve Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışı halihazırda kesilmiş veya kısıtlanmış durumdaydı.
İsrail Başbakanı Netenyahu'nun uluslararası alandaki durumu, videoda dikkat çekilen bir diğer dönüm noktasıydı. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin tutuklama kararı ve artan diplomatik izolasyon nedeniyle Netenyahu, Avrupa hava sahasını (İtalya, Yunanistan, Fransa) kullanmak zorunda kaldı ve BM merkezine 106 kilometre uzaklıktaki bir havalimanına inebildi. ABD'de sağ veya sol hiçbir siyasetçinin kendisiyle görüşmek istememesi, İsrail'in Washington üzerindeki geleneksel lobicilik gücünün eskisi gibi mutlak olmadığını, aksine ABD iç siyasetinde bir yüke dönüşmeye başladığını kanıtladı. Vatikan'da Katolik rahip ve rahibelerin Gazze'deki soykırıma karşı çocuk isimleriyle yürüyüş yapması da Batı kamuoyundaki dip dalgasının somut bir göstergesiydi.
Rusya-Ukrayna savaşında ise dozaj her geçen gün tırmandırıldı. Kaliningrad'dan kalkan bir Rus helikopterinin Polonya hava sahasını kısa süreliğine ihlal etmesi, Starlink yer istasyonunda çıkan yangının sabotaj olarak değerlendirilmesi ve Berlin Havalimanı'nda İHA görülmesi nedeniyle uçuşların durdurulması, hibrit savaş taktiklerinin Avrupa geneline yayıldığını gösterdi. Letonya'nın Fransa'nın nükleer şemsiyesi altına girmek için görüşmelere başlaması ve sınırına Amerikan askerleri konuşlandıracağını açıklaması, Doğu Avrupa'daki güvenlik mimarisinin kökten değiştiğini gözler önüne serdi.
Bölgesel güvenlik denklemlerinde ABD'nin Ortadoğu'daki geleneksel askeri varlık modelinin miadını doldurduğu vurgulandı. Büyük uçak gemileriyle bölgeyi tehdit etme döneminin bittiğini belirten analizde, USS Lincoln uçak gemisinin geri dönecek olması ve Körfez ülkelerinin güvenlik krizlerinde artık Washington'dan anında çözüm alamaması, yerel ittifak arayışlarını hızlandırdı. Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı dışındaki alternatif enerji nakil hatlarına yatırım yapması ve Yemen'deki Husilerle yaşanan dengeler, bölge ülkelerini Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan ekseninde yeni bir savunma mimarisi (Mekke Savunma İttifakı) kurmaya zorladı.
Türkiye'nin iç piyasasında yaşanan borsa dolandırıcılığı olayı, uluslararası medyaya yansıyarak ülkenin finans merkezi olma hedeflerine ciddi bir darbe vurdu. Yazılım loglarının ve anormal fiyat hareketlerinin denetlenmemesinin yarattığı yönetim ve liyakat zaafı, kamuda geniş çaplı operasyonları beraberinde getirdi. Bodrum Limanı başkanı dahil olmak üzere peş peşe yapılan gözaltılar ve devletin sorumluların üzerine gitme iradesi, Türkiye'nin içyapısında daha köklü bir temizlik ve yeniden yapılanma sürecine evrildiğini gösterdi.
🎯 Tarih Uzmanı Yorumu
Abdullah Çiftçi'nin sunduğu bu kapsamlı analiz, küresel sistemin Pax Americana'dan çok kutuplu, kaotik ve geçişken bir faza evrildiğini tarihsel paralelliklerle net bir şekilde ortaya koymaktadır. Videodaki ana tez —yani Ortadoğu ve Ukrayna'daki çatışmaların sürdürülemez ekonomik maliyetler nedeniyle masada bitirileceği öngörüsü— jeopolitik gerçeklikle örtüşmektedir. Emperyal güçler artık sınırsız vekalet savaşlarını finanse edememekte; artan enflasyon, enerji krizleri ve iç siyasi çalkantılar (Trump'ın seçim baskısı, Çin'in resesyonu) büyük aktörleri taktiksel uzlaşılara zorlamaktadır.
Tarihsel perspektiften bakıldığında, imparatorlukların ve hegemonik güçlerin çevre bölgelerden çekilme süreçleri hep sancılı ve istikrarsız olmuştur. ABD'nin Ortadoğu'daki askeri ve güvenlik garantörlüğü rolünden çekilmesi, tıpkı geçmişteki büyük çekilme örneklerinde olduğu gibi yerel güç boşlukları yaratmaktadır. Bu boşluk, bir yandan İran'ın bölgesel yayılmacılığının kendi iç krizleriyle frenlenmesine yol açarken, diğer yandan Türkiye, Pakistan ve Körfez ekseninde yerli ve özerk güvenlik paktlarının (Mekke Savunma İttifakı vb.) doğuşunu zorunlu kılmaktadır. Tarih, dışarıdan dayatılan güvenlik mimarilerinin çöktüğü yerde bölgesel sahiplenmenin kazandığını defalarca kanıtlamıştır.
Bununla birlikte, bu geçiş sürecinin barışçıl ve pürüzsüz olacağını düşünmek büyük bir yanılgı olur. Hibrit savaşlar, siber saldırılar, lojistik ve enerji hatları üzerindeki sabotajlar (Starlink, dizel ihracatı yasakları, hava sahası ihlalleri) klasik savaşların yerini alan yeni nesil çatışma araçlarıdır. Bu riskler, özellikle Avrupa'nın ekonomik ve askeri olarak kırılgan olduğu bir dönemde, küçük bir kıvılcımın kontrol edilemez zincirleme reaksiyonlar tetikleme ihtimalini her zaman masada tutmaktadır. Sınırlar ve tedarik zincirleri üzerinde kurulan bu baskılar, orta vadede küresel ticaretin merkezini değiştirecek yapısal kırılmaları barındırmaktadır.
Sonuç olarak, gerek uluslararası ilişkilerdeki bu büyük kırılmaları izleyen karar alıcılar ve yatırımcılar gerekse Türkiye'nin iç piyasasındaki liyakat, denetim ve borsa krizleriyle mücadele eden aktörler için net bir "izle ve stratejik pozisyon al" dönemi yaşanmaktadır. Dış politikada geleneksel müttefiklere körü körüne güvenme devri kapanmış; yerli savunma sanayi, bölgesel iş birliği ağları ve iç denetim mekanizmalarını güçlendirmeyen hiçbir devletin küresel fırtınalara karşı güvende olamayacağı tescillenmiştir. Bu süreçte Türkiye, iç operasyonlarla temizlenen finans ve idari yapısını tahkim ettiği takdirde, önümüzdeki dönemin en belirleyici merkezî güçlerinden biri olarak çıkacaktır.
Kanal: Abdullah Çiftçi