Borsa İstanbul’da Domino Etkisi: Teminat Çağrıları, Fed ve Tahvil Piyasası | Zeynep Ökten | 17 Eyl
Nasıl Bir Ekonomi TV · 2026-09-17
💡 Hızlı Bilgi
1. Yüksek risk ve anormal getiri vaat eden fonları kesinlikle alma; risk iştahını kısarak düşük riskli, korumacı varlıklarda kal.
2. Borsa İstanbul'daki hızlı düşüş ve sert toparlanmalarda panikle işlem yapma; dalgalanmanın durulmasını ve regülasyon adımlarını bekle.
3. TCMB'den Ekim ayında faiz indirimi bekleme; likidite genişlemesi ve enflasyon baskısı nedeniyle Ekim'de indirim ihtimali masadan kalktı.
4. Getiri arayışıyla dövize yönelme; kur tarafındaki baskılanmanın sürmesi nedeniyle getiri potansiyeli sınırlı kalmaya devam ediyor.
5. Gayrimenkul tarafına yatırım yapmaktan kaçın; reel fiyatlardaki gerileme eğilimi sürdüğü için bu aşamada cazip bir alternatif değil.
6. Temerrüde düşen ve ödeme ertelemesine giden fonlardaki krizin çözülmesi için acele etme; yasal süreçlerin ve orta vadeli (birkaç ay ile 6 ay) toparlanmanın tamamlanmasını bekle.
7. ABD tahvil faizlerindeki yükselişi (%5 seviyesindeki 10 yıllıklar) ve küresel sıkılaşmayı göz ardı etme; küresel riskleri portföyüne mutlaka yansıt.
8. Fed tarafında hızlı bir faiz indirimi ve parasal gevşeme bekleme; jeopolitik riskler ve petrol fiyatları sebebiyle küresel faiz baskısının süreceğini öngör.
9. Enflasyonist süreçte piyasaya enjekte edilen ekstra likiditenin ikincil enflasyon yaratacağını unutma; borçlanarak spekülatif enstrümanlara girmekten uzak dur.
📊 Detaylı Açıklama
Borsa İstanbul'da yaşanan sert satış dalgası ve piyasayı sarsan teminat tamamlama çağrıları, fon piyasasında patlak veren likidite sıkışıklığıyla doğrudan bağlantılıdır. SPK'nın fon piyasası, fiili dolaşım ve pay bildirimlerine ilişkin devreye aldığı düzenleyici adımlar sonrasında bazı portföy yönetim şirketlerinin (Tera, Atlas gibi) borçluluk ve kaldıraç yapılarının sürdürülemez hale geldiği görülmüştür. Zeynep Ökten, uzun süredir devam eden yüksek enflasyon ortamında tasarruf sahiplerinin enflasyonun çok üzerinde getiri elde etme hırsıyla aşırı risk yüklü fonlara yöneldiğini, fon yöneticilerinin de yeni regülasyonlar karşısında borçlanma oranlarını kontrol edemeyerek temerrüde düştüğünü vurgulamaktadır.
Krizin borsa üzerindeki yansıması ilk etapta yüzde 5'i aşan sert bir düşüş ve genele yayılan taban hareketleriyle domino etkisine dönüşmüştür. Fonların nakit yaratabilmek adına ellerindeki hisse senetlerini hızla elden çıkarması borsayı baskılamış, ancak sabah saatlerinde ekonomi yönetiminden ve regülatörlerden gelen eşgüdümlü mesajlarla endeks hızla toparlanmıştır. Özellikle bankacılık endeksinde gün içi primlerin yüzde 3-4 seviyelerini aşması piyasaya ilk etapta moral vermiş olsa da konuşmacı, hisse senedi piyasasındaki bu aşırı oynaklığın bireysel yatırımcı açısından yönetilmesinin son derece güç olduğuna dikkat çekmektedir.
Ekonomi yönetiminin krize müdahalesinde Merkez Bankası en kritik aktör olarak öne çıkmıştır. TCMB, haftalık repo ihaleleriyle fonlama miktarını artıracağını, bankaların para piyasalarındaki borç alabilme limitlerini bilanço büyüklüklerine göre güncelleyeceğini ve teminat iskonto oranlarını azaltacağını duyurmuştur. Bu adımlarla bankacılık kanalı üzerinden piyasaya likidite sağlanarak yangın söndürülmeye çalışılmaktadır. Finansal İstikrar Komitesi ve SPK da sorunun fon piyasasının belirli bir alanıyla sınırlı olduğunu ve kontrol altında tutulduğunu vurgulayarak panik havasını dağıtmayı hedeflemiştir.
Yatırım araçlarının mevcut durumunu kıyaslayan Ökten, bireysel yatırımcının seçeneklerinin daraldığı bir kıskaçta olduğunu ifade etmektedir. Gayrimenkul piyasasında reel fiyatların aşağı yönlü seyrettiğini, dövizin ise uzun süredir baskılandığı için beklenen getiriyi sağlamaktan uzak kaldığını belirtmektedir. Mevduat faizlerinin reel olarak pozitif alanda olmasına karşın enflasyon belirsizliği yüzünden tasarruf sahiplerine psikolojik olarak yetersiz geldiği, borsada ise kağıtların çok hızlı el değiştirmesi nedeniyle yatırımcıların yönetemeyecekleri risklere sürüklendiği aktarılmaktadır. Bu tablonun insanları "para piyasası veya serbest fonlarda yüksek getiri var" yanılsamasıyla riskli fonlara ittiği ve mevcut krizin temelini hazırladığı kaydedilmektedir.
Merkez Bankası'nın para politikası patikasına yönelik değerlendirmelerde bulunan Ökten, piyasadaki Ekim ayı faiz indirimi beklentilerinin tamamen tükendiğini net bir şekilde ifade etmektedir. Fed'in sıkı duruşu, yükselen petrol fiyatları, Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan'ın enflasyonun ikincil etkilerine dair tedirginlik açıklamaları ve en önemlisi fon krizini yatıştırmak için sisteme boca edilen ekstra Türk lirası likiditesi, faiz indiriminin önünü tıkamıştır. Yaratılan bu likiditenin ilerleyen dönemde enflasyonist baskı üreteceğini belirten konuşmacı, faiz indiriminin belki Aralık ayına kalabileceğini, hatta mevcut şartlar altında küçük bir ihtimal de olsa masada bir faiz artırımı riskinin dahi göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Küresel piyasalar cephesinde Fed'in bağımsızlığı ve faiz politikası masaya yatırılmıştır. Fed yönetiminin siyasi baskılara (Trump'ın indirim taleplerine) boyun eğmeyerek bağımsız duruşunu koruduğu ve faiz artırımı/sıkılaşma yönünde net tavır sergilediği belirtilmektedir. ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yüzde 5 seviyesine oturması, 30 yıllıkların yüzde 5,30'ları görmesi ve mortgage faizlerinin yüzde 7'ye dayanması, küresel çapta yüksek faiz dalgasının sürdüğünü göstermektedir. Bu tablonun Kasım ayında Trump üzerinde siyasi bir baskı yaratacağı gibi, gelişmekte olan ülkeler üzerindeki dolar baskısını ve kırılganlıkları da artırdığına işaret edilmektedir.
Fon piyasasında ödemelerin ertelenmesi ve tasfiye süreci yatırımcılar için bir süre belirsizlik yaratacaktır. Pusula Portföy ve Tera gibi kurumlardaki sarsıntıların ardından yatırımcıların ana paralarını ve getirilerini geri alma süreçlerinin yasal sürelere tabi olduğu, orta vadede (birkaç ay ile 6 ay arasında) SPK'nın alacağı tedbirlerle tablonun durulacağı öngörülmektedir. Konuşmacı, batan ve sistemi zehirleyen "hayalet" kurumların eleğin altına düşmesi gerektiğini, bu tür krizlerin sistemdeki kalitesiz aktörlerin ayıklanması adına acı da olsa bir düzeltme fırsatı sunduğunu dile getirmektedir.
Sistemin kurtarılması için kamunun devreye girmesinin kaçınılmaz olduğu, Emlak Katılım'ın Katılımevim ve Birevim ile satın alma görüşmelerine başlaması örneğiyle açıklanmaktadır. Piyasada güven tesis etmek için kamunun taşın altına elini koymak zorunda kaldığı ancak kamuya yüklenen her maliyetin, geçmişte KKM döneminde olduğu gibi, nihayetinde enflasyon ve gelir adaletsizliği biçiminde genele fatura edileceği belirtilmektedir. Kurumların kendi iç denetimleriyle riskleri erken teşhis etmek yerine sürekli MSCI veya gri liste gibi dış uyarılardan sonra harekete geçmesi ise yapısal bir eksiklik olarak eleştirilmektedir.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Zeynep Ökten'in piyasa analizindeki ana tezi; yüksek enflasyonist ortamın yarattığı getiri arayışının sermaye piyasalarında rasyonel olmayan bir kaldıraç ve risk patlamasına yol açtığı gerçeğidir. SPK'nın regülasyon adımları sonrasında temerrüde düşen fonlar ve artan teminat tamamlama çağrıları, münferit birer bilanço kazası değil, kontrolsüz büyüyen serbest fon ekosisteminin kaçınılmaz bir düzeltmesidir. TCMB ve Finansal İstikrar Komitesi'nin hızlı likidite desteği piyasadaki panik satışlarını ve BIST tarafındaki çöküşü anlık olarak frenlemiş olsa da, sistemik riskin kök sebebi olan aşırı borçlanma ve enflasyon baskısı ortadan kalkmış değildir.
Konuşmacının tavrı ve pozisyonu net bir şekilde temkinli, savunmacı ve "bekle/alma" eksenindedir. Borsadaki hızlı taban-tavan hareketlerine veya yüksek getiri vadeden fonlara kapılmama uyarısı yapılmakta, bu dönemde aşırı risk taşıyan varlıklardan kesinlikle uzak durulması gerektiği belirtilmektedir. Gayrimenkulün reel getiri kaybı, döviz kurlarındaki baskı ve hisse senetlerindeki yüksek volatilite göz önüne alındığında; tasarruf sahiplerinin spekülatif kazanç peşinde koşmak yerine sermayeyi korumaya odaklanan, daha sakin ve düşük riskli finansal enstrümanlarda kalması gerektiği net bir dille savunulmaktadır.
Piyasanın karşı karşıya olduğu en büyük risk, fon piyasasını kurtarmak için sisteme enjekte edilen taze Türk lirası likiditesinin orta vadede dezenflasyon sürecini baltalama potansiyelidir. TCMB'nin fonlama musluklarını açması finansal istikrar açısından yangını söndürmektedir ancak yaratılan bu likidite, iç talep ve fiyatlama davranışları üzerinde ikincil bir enflasyon dalgası üretecektir. Bu sebeple Ekim ayında faiz indirimi beklemek tamamen hayalperest bir yaklaşım haline gelmiştir; hatta küresel tarafta ABD tahvil faizlerinin yüzde 5'e tırmandığı ve petrol fiyatlarının tırmandığı bir konjonktürde TCMB'nin faiz artırımını dahi teorik olarak masada tutması gerekecektir.
Sonuç olarak piyasada mevcut tablo; agresif pozisyon açmak veya dip avcılığına soyunmak için son derece elverişsizdir. Fon tarafında yasal bekleme süreleri ve tasfiye süreçleri devam ederken, kamu kurumlarının devreye girerek üstlendiği faturanın topluma enflasyon ve servet transferi olarak döneceği unutulmamalıdır. Yatırımcılar açısından doğru strateji; piyasada taşlar yerine oturana, regülasyonların yarattığı iltihap tamamen temizlenene ve TCMB'nin likiditeyi geri çekme mekanizması netleşene kadar yüksek riskli portföylerden çıkıp beklemede kalmak, borçlanarak varlık almaktan kesin surette kaçınmaktır.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Nasıl Bir Ekonomi TV