BERFU GÜZELAYDIN İLE KİTAP KULÜBÜ! PERCİVAL EVERETT "JAMES"
Cüneyt Özdemir · 2026-08-31
💡 Hızlı Bilgi
1. Berfu Güzelaydın ve Prof. Dr. Selçuk Şirin, Kitap Kulübü programında Percival Everett’in Booker ve Pulitzer adayı ses getiren romanı James’i ve Şirin'in sonbahar okuma listesini değerlendirdi.
2. Percival Everett’in James romanının, Mark Twain’in klasiği Huckleberry Finn’i köle Jim’in bakış açısından yeniden kurgulayarak iktidar ve dil ilişkisini tersyüz ettiği açıklandı.
3. Romanda kölelerin beyazların yanında hayatta kalabilmek için bilerek bozuk bir diyalekt kullandığı, kendi aralarında ise felsefi ve üst düzey bir İngilizce konuştukları ikili dil yapısı irdelendi.
4. Selçuk Şirin; Annie Ernaux, Jenny Erpenbeck, Solveig Balle, Burhan Sönmez ve Karl Ove Knausgård gibi çağdaş ve klasik yazarları içeren sonbahar kitap önerilerini paylaştı.
5. James romanındaki baba-oğul ilişkisi itirafı, okuma-yazma öğrenmenin kölelik düzenindeki ağır bedeli ve ırk/ten rengi katmanlaşması analiz edildi.
📊 Detaylı Açıklama
Berfu Güzelaydın'ın hazırlayıp sunduğu Kitap Kulübü programına konuk olan Prof. Dr. Selçuk Şirin, erken yaşta çocuklara kitap okuma alışkanlığı kazandırmanın önemini vurgulayan "1 Milyon Kitap / Kartopu" projesinden bahsederek yılda 40-50 civarında kurgu eser okuduğunu belirtti. Programın ana ekseni Percival Everett'in James romanı etrafında şekillenirken, Selçuk Şirin'in Gazete Oksijen için hazırladığı sonbahar okuma listesindeki eserler üzerinden kapsamlı bir edebiyat değerlendirmesi yapıldı.
Şirin'in önerdiği yazarlar arasında, otobiyografi ile kurgu sınırını kaldıran 2022 Nobel ödüllü Fransız yazar Annie Ernaux ve onun izinden giden Édouard Louis yer aldı. Türkiye'den 40'tan fazla dile çevrilen Burhan Sönmez'in İstanbul İstanbul romanı ile Alman edebiyatının önde gelen isimlerinden Jenny Erpenbeck'in Kairos ve Gidiyor, Gitti, Gitmiş eserlerindeki empati ve acıyla yüzleşme temaları ele alındı.
Danimarkalı yazar Solveig Balle'nin her gün aynı tarihe (18 Kasım) uyanan bir kadının zaman döngüsünü işlediği 7 ciltlik deneysel eseri Hacim Hesabı Üzerine konuşuldu. Şirin, çağdaş metinlerin yanı sıra zihinsel dinlenme ve ruhsal derinlik arayışında Tolstoy’un Anna Karenina, Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşler ve Flaubert’in Madam Bovary gibi klasiklerine düzenli olarak döndüğünü ve Karl Ove Knausgård’ın Sonbahar kitabındaki nesnel gözlem gücünü takdir ettiğini ifade etti.
Percival Everett'in kaleme aldığı James romanı, Mark Twain'in dünya klasiği Huckleberry Finn'in Maceraları eserini kaçak köle Jim'in (romandaki adıyla James) gözünden yeniden anlatıyor. Mark Twain'in çocukluktan aşina olunan nehir macerasının ötesine geçen romanın, kölelik düzenini ve ezilenlerin iç dünyasını çok daha sert, politik ve varoluşsal bir derinlikle aktardığı belirtildi.
Romanda en çok öne çıkan temanın "dil ve güç" ilişkisi olduğu vurgulandı. Kölelerin, beyaz efendilerinin kendilerini "cahil ve zararsız" görmesini sağlayarak hayatta kalabilmek adına onların yanında kasıtlı olarak kırık dökük bir şiveyle konuştukları; ancak kendi aralarında Jean-Jacques Rousseau, John Locke ve Voltaire üzerine tartışacak düzeyde kusursuz bir dil kullandıkları aktarıldı. Bu durum, Michel Foucault'nun merkez-çevre (iktidar-ezilen) teorisi ve zenginler ile hizmetçilerin dünyasını ayıran Gosford Park filmi örneğiyle örneklendirildi.
Kölelik düzeninde okuryazarlığın ve bilgiye erişimin taşıdığı ağır bedeller üzerinde duruldu. James'in geceleri gizlice kütüphaneye girip okuması, bir köle arkadaşının sırf bir parça kara kalem çaldığı için kırbaçlanarak öldürülmesi metnin can alıcı anları olarak paylaşıldı. James'in kaçış sürecinde tanık olduğu ağır bir cinsel saldırının ardından fail olan kahyayı öldürerek pasif bir kaçaktan aktif bir direnişçiye evrildiği dönüm noktası incelendi.
Percival Everett'in anlatısında Mark Twain klasiğinden ayrılan en çarpıcı kurgusal hamlelerden birinin, James'in aslında Huck Finn'in biyolojik babası olduğunu açıklaması olduğu ifade edildi. Ayrıca dönemin Amerikan İç Savaşı atmosferi içinde siyahi topluluktaki ten rengi tonları (colorism) ve James'in açık tenli olmasının getirdiği kimlik karmaşasının, yazar tarafından büyük bir edebi ustalıkla işlendiği kaydedildi.
🎯 Haber Analisti Yorumu
Percival Everett'in James romanı, klasik Batı kanonunun tek taraflı tarih anlatısını yapıbozuma uğratarak edebiyatta postkolonyal bir yeniden yazım başarısı sergilemektedir. Eser, yalnızca susturulan bir karaktere ses vermekle kalmıyor; dili bir ezilme belirtisinden çıkarıp ezilenlerin elinde stratejik bir hayatta kalma ve iktidarı yanıltma aracına dönüştürüyor.
Kitapta işlenen ikili dil kullanımı ve bilgi hiyerarşisi, Foucaultcu iktidar dinamiklerinin edebi bir laboratuvarda somutlaşmış halidir. Gücü elinde tutan merkezin çevresinde olup bitenleri en az gören taraf olduğu tezi, kurumsal hiyerarşilerden toplumsal sınıflara kadar günümüz güç ilişkilerini anlamak açısından da son derece geçerli bir sosyolojik zemin sunmaktadır.
Solveig Balle'nin deneysel zaman kurgusu veya Everett'in sert kölelik gerçekliği gibi eserler, geleneksel olay örgüsüne ve hızlı tüketilen popüler edebiyata alışkın kitleler için zorlayıcı olabilir. Özellikle James romanındaki şiddet, tecavüz ve ırkçılık sahneleri, eseri salt bir macera romanı değil; yüzleşme ve felsefi sorgulama arayan nitelikli okur profili için uygun kılmaktadır.
Sonuç olarak; dijital çağın getirdiği dikkat dağınıklığı ve yüzeysel anlatılara karşı, hem Selçuk Şirin'in önerdiği sonbahar seçkisi hem de James romanı derinleşmek isteyenler için güçlü bir okuma rotası çizmektedir. Mark Twain'in orijinal metnine aşina olan veya olmayan tüm okurların, Everett'in James romanını dönemin politik ve varoluşsal boyutunu kavramak adına öncelikli okuma listelerine dahil etmeleri önerilir.
Kanal: Cüneyt Özdemir