BERFU GÜZELAYDIN İLE KİTAP KULÜBÜ! MARLEN HAUSHOFER’DEN “DUVAR”
Cüneyt Özdemir · 2026-09-30
💡 Hızlı Bilgi
1. Berfu Güzelaydın ve konuğu Sena, Marlen Haushofer’in 1963 tarihli "Duvar" romanını edebî, felsefi ve feminist bağlamda ayrıntılı biçimde ele aldı.
2. Romanda bir kadının dağ evinde aniden ortaya çıkan saydam ve geçilmez bir duvarla dış dünyadan kopuşu ve hayatta kalma mücadelesi incelendi.
3. Metin, Robinson Crusoe gibi klasik erkek egemen hayatta kalma metinleriyle karşılaştırılarak mülkiyet ve sömürü yerine bakım emeği ve doğayla yatay ilişki kurması üzerinden ayrıştırıldı.
4. Kitabın sonunda dışarıdan gelen baltalı bir erkeğin şiddet uygulaması ve kadının hayvanlarını korumak için onu vurması romanın kırılma noktası olarak değerlendirildi.
5. Programın kapanışında Jon Fosse, Emmanuel Carrère ve Arundhati Roy'un eserleri izleyicilere yeni okuma önerileri olarak sunuldu.
📊 Detaylı Açıklama
Programda Berfu Güzelaydın ve kültür-sanat etkinlikleri düzenleyen konuğu Sena, Avusturyalı yazar Marlen Haushofer’in "Duvar" (Die Wand) adlı eserini merkeze alan derinlikli bir kitap kulübü sohbeti gerçekleştirdi. Kitabın ilk etapta bir eko-gerilim ya da distopya gibi algılandığı ancak sayfalar ilerledikçe insanın iç dünyasına, varoluşsal yalnızlığına ve doğayla ilişkisine odaklanan sessiz bir hayatta kalma günlüğüne dönüştüğü vurgulandı.
Yazar Marlen Haushofer’in biyografisine değinilen bölümde, 1920-1970 yılları arasında yaşayan yazarın genç yaşta evlendiği, iki çocuk sahibi olduğu ve o dönemin koşullarında ev içi bakım emeği verirken mutfak masasında yazarlık yaptığı belirtildi. Yazarın "Stella'yı Öldürüyoruz" ve "5 Yaş" gibi diğer novellalarında da aile kurumuna, evliliğe ve çocukluk hallerine dair soğuk ve mesafeli gözlemlerinin "Duvar" romanına güçlü bir altlık oluşturduğu aktarıldı.
Romanın kurgusu gereği isimsiz bir kadının, kuzeni ve eşiyle gittiği bir av köşkünde uyandıktan sonra saydam, görünmez ancak geçilemez bir duvarla karşılaşması ele alındı. Duvarın ardındaki tüm canlı hayatın bir anda donarak sona erdiği, yalnızca duvarın bu tarafında kalan dağ evinde baş kahramanın Vaşak adlı köpek, bir inek ve kedilerle birlikte tek başına kaldığı açıklandı. Bilimkurgu veya felaket sebebinin romanda asla detaylandırılmadığı, odak noktasının tamamen bu durum içindeki yaşam pratiği olduğu kaydedildi.
Kitabın anlatım tarzının olaylardan 2-3 yıl sonra tutulmuş retrospektif bir rapor niteliğinde olduğu vurgulandı. Baş karakterin hiçbir kurtarılma umudu taşımadan, tamamen günü kurtarmak ve zihinsel melekelerini yitirmemek amacıyla kâğıtlar bitene kadar notlar aldığı belirtildi. Bu tutumun geleneksel felaket anlatılarındaki dini ilahiyat veya bir kurtarıcı bekleme mantığından bütünüyle koptuğunun altı çizildi.
Sena ve Berfu Güzelaydın, romanı Daniel Defoe’nun "Robinson Crusoe"su ile karşılaştırdı. Doris Lessing’in de bu romanı Robinson Crusoe’dan daha nitelikli bulduğu hatırlatılarak; Crusoe’nun adayı hemen mülk edinip efendi-köle ilişkisi kurduğu, oysa "Duvar"daki kadının doğa ve hayvanlarla mülkiyetsiz, eşit ve tamamen bakım emeğine dayalı yatay bir bağ kurduğu ifade edildi.
Romandaki kadının psikolojisi ve yalnızlıkla kurduğu ilişki, Erich Fromm’un "Sevme Sanatı" kitabındaki tezlerle bağdaştırıldı. Fromm’un sevgiyi emek, disiplin ve sabır gerektiren bir sanat olarak tanımlamasına paralel biçimde, romandaki kadının da bir varlığı yaşatmanın öldürmekten çok daha meşakkatli olduğunu sıkça vurguladığı belirtildi. Ayrıca 1963 yılı bağlamında Berlin Duvarı'nın inşası ve Soğuk Savaş nükleer tehdidinin romanın atmosferindeki tecrit hissine doğrudan yansıdığı ifade edildi.
Romanın son bölümlerindeki en sarsıcı kırılma olan yabancı bir erkeğin ortaya çıkışı tartışıldı. Yaklaşık 190 sayfa boyunca pastoral bir emek ve rutin anlatılırken, aniden elinde baltayla beliren bir erkeğin boğayı ve kadının en sadık dostu köpeği Vaşak'ı vahşice katletmesi irdelendi. Kadının hiç tereddüt etmeden bu adamı tüfekle vurması, dış dünyadaki yıkıcı erkek şiddetinin kadının kurduğu korunaklı mikro-evrene son darbeyi vurması olarak yorumlandı.
Yayın sonunda izleyicilere benzer temalara sahip olan Olga Tokarczuk’un "Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde" kitabı anımsatıldı. Ayrıca Jon Fosse'nin üçlemesi, Emmanuel Carrère’in "Yoga"sı ve "Muhteşem Zaferler" kitapları tanıtılarak gelecek ay Arundhati Roy’un "Sığınağım ve Fırtınam" kitabının inceleneceği duyuruldu.
🎯 Haber Analisti Yorumu
Marlen Haushofer’in "Duvar" romanı, edebiyat dünyasında kadın anlatılarının klasik hayatta kalma kurgularından ne denli radikal bir şekilde ayrıştığını gösteren turnusol niteliğinde bir eserdir. Erkek egemen anlatılarda felaket sonrası durum daima fethetme, doğayı tahakküm altına alma ve hiyerarşik bir düzen inşa etme refleksleriyle işlenirken, Haushofer’in metni hayatta kalmayı salt bakım emeği, karşılıklı bağımlılık ve doğaya uyumlanma olarak yeniden tanımlamaktadır. Bu durum, felaket edebiyatında modern insanın doğayla kopan bağını onarmak adına güçlü bir felsefi zemin sunar.
Metnin Soğuk Savaş döneminin tecrit ve nükleer kaygılarıyla yazılmış olması, eserin tarihsel değerini artırmakla kalmıyor; günümüzün iklim krizi ve pandemi sonrası bireyselleşmiş yalnızlık krizine de doğrudan temas ediyor. Bireyin toplumdan izole edildiğinde rollerinden, unvanlarından ve tüketim alışkanlıklarından sıyrılarak geriye ne kaldığı sorusu, modern okur için sarsıcı bir yüzleşme niteliği taşımaktadır. Baş karakterin çocuklarına veya eski hayatına dair sergilediği duygusallıktan uzak, neredeyse mekanik tavır, geleneksel kutsal annelik kalıplarını yıkarak kadın varoluşunu daha dürüst bir çıplaklıkla ele almaktadır.
Kitabın finalinde dış dünyadan gelen tek insanın bir kadın değil, yıkıcı şiddeti ve baltasıyla bir erkek olması ve ilk temasında canlıları katletmesi oldukça sert bir toplumsal cinsiyet eleştirisidir. Medeniyet tamamen yok olduğunda dahi erkeğin şiddet tekelini ve otoriter yıkıcılığını beraberinde getirmesi, kadının ise bu şiddeti ancak kendi yaşam alanını ve kalan hayvanlarını korumak için meşru müdafaa refleksiyle silahla durdurabilmesi, ataerkil düzenin köklerine dair derin bir kötümserliği barındırır. Bu yönüyle roman, klasik bir hayatta kalma macerasından ziyade uygarlığın şiddet temeline yöneltilmiş radikal bir manifestodur.
Eser, hızlı tüketilen aksiyon odaklı distopyalardan ziyade yavaş ilerleyen, detaylı iç gözlem ve gündelik emek envanterlerine dayanan bir edebiyat deneyimi arayan nitelikli okurlar için uygundur. Olay örgüsünden çok atmosfer ve felsefi sorgulama arayan edebiyatseverlerin mutlaka kitaplıklarına eklemesi gereken bu roman, salt gerilim beklentisiyle yaklaşanları durağanlığıyla zorlayabilir; ancak sabırla yaklaşıldığında insanın varoluşsal sınırlarını yeniden düşündürecek kadar kalıcı bir iz bırakacaktır.
Kanal: Cüneyt Özdemir