ABD Irak’tan Çekildi: Türkiye Orta Doğu’da Yeni Role mi Zorlanacak? | Zeynep Gürcanlı
Nasıl Bir Ekonomi TV · 2026-10-01
💡 Hızlı Bilgi
1. Türkiye için ABD'nin Orta Doğu tasarımlarına karşı pozisyon: Net bir şekilde mesafeli kal, bölgesel jandarmalık rolünden kaçın.
2. Trump yönetimiyle plansız ve aşırı yakınlaşma arayışlarına karşı bekle; tek taraflı taahhütlerin altına girme.
3. ABD'nin çekildiği Irak ve çevresindeki otorite boşluğuna doğrudan askeri risk alarak girme; temkinli duruşu koru.
4. İran ile Türkiye'yi karşı karşıya getirebilecek vekalet senaryolarına karşı alarmda kal; savunma hattını tarafsız tut.
5. Pakistan ve Körfez eksenindeki (Mekke masası) çok taraflı istihbarat ve güvenlik temaslarını koru ve stratejik kazanımları biriktir.
6. Çin ve ABD arasındaki küresel hegemonya mücadelesinde riskli tampon bölge görevlerini kesinlikle kabul etme.
7. Savunma sanayisindeki teknolojik kabiliyetleri ve drone pazarındaki bölgesel iş birliklerini stratejik güç olarak elde tut.
📊 Detaylı Açıklama
Küresel güç dengesinde ABD ve Çin arasındaki rekabet artık gizlenemez bir boyuta ulaştı. İki dev aktör diplomatik masalarda tebessüm etse de masanın altında kıyasıya bir mücadele yürütüyor. Washington yönetimi, Çin'in kendisini tamamen gölgede bırakacak bir büyüklüğe ulaşmasını engellemek amacıyla tüm gücünü ve kaynaklarını Asya-Pasifik hattına kaydırma arayışında. Bu küresel strateji doğrultusunda dünya genelindeki askeri unsurlarını kendi tanımladığı "istikrar" projelerine devrederek geri çekmeye çalışıyor. Ancak ABD'nin istikrar anlayışının bölge ülkeleri için çoğu zaman büyük bir kaos ve yıkım anlamına geldiği açıkça görülüyor.
Orta Doğu'dan çekilme süreci Trump'ın şahsi kararlarından ziyade uzun vadeli bir devlet politikasının sonucu olarak ilerliyor. Amerikan kamuoyunun askeri kayıplara tahammülünün kalmaması ve bölgedeki birliklerin İran destekli unsurların açık hedefi haline gelmesi bu geri çekilmeyi hızlandırdı. Suudi Arabistan ve Kuveyt gibi ülkelerden sessiz sedasız ayrılan ABD, rejimi zorla değiştirdiği Irak'tan da benzer bir zorunlulukla çekiliyor. Zeynep Gürcanlı'ya göre İran meselesi bir şekilde düğümlendiğinde veya çözüldüğünde, Washington tüm bölgeye "ne haliniz varsa görün" diyerek sahayı tamamen terk edecek bir eğilim sergiliyor.
Asıl kritik tehlike ABD'nin arkasında bıraktığı enkazı kime temizleteceği ve bölgenin "jandarmalığını" kime devredeceği noktasında beliriyor. İsrail'in yanına ikinci bir güç olarak Türkiye'nin monte edilmek istendiği, Mehmetçiğin İran'a karşı bir denge veya tampon unsur olarak sahaya sürülmesinin ABD planları arasında yer aldığı vurgulanıyor. Türkiye'nin bu süreçte Trump yönetimine hesapsızca yakınlaşmasının son derece riskli olduğu, Washington'ın dayatmalarına karşı bağımsız ve mesafeli bir karşı plan hazırlanması gerektiği ifade ediliyor. ABD'nin yarattığı yıkımın maliyetini Türkiye'nin üstlenmemesi gerektiği en önemli uyarı olarak öne çıkıyor.
Bölgesel boşlukların nasıl dolacağı Afganistan tecrübesiyle somutlaşıyor. ABD Afganistan'dan çekildiğinde ortaya çıkan otorite boşluğunu Çin, zengin lityum yatakları ve pragmatik ticaret anlaşmaları sayesinde Taliban'la uzlaşarak doldurmuştu. Benzer şekilde Orta Doğu'daki güç boşluğunun da vekil güçler ve bölgesel aktörlerle yönetilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda ABD müttefiki Pakistan'ın Asya tarafında, Türkiye'nin ise Orta Doğu ve çevresinde belirli roller üstlenmesi yönünde uluslararası baskıların artabileceğine işaret ediliyor.
Son dönemde MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın Pakistan ve Afganistan'a gerçekleştirdiği üst düzey ve sessiz ziyaretler ile Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye'yi bir araya getiren "Mekke masası" bu yeni dönemin habercisi niteliğinde. Pakistan'la dönemsel siyasi soğukluklar yaşansa da savunma alanındaki stratejik ortaklık sarsılmadan devam ediyor. Nitekim Hindistan'la yaşanan sıcak çatışmalarda Türkiye'nin sağladığı drone ve istihbari destek bu bağı pekiştirdi. Ankara'nın bölgesel oyunlarda tek başına kalmamak ve dayatılan rollere hapsolmamak adına bu tür stratejik masalardaki yerini çok dikkatli tayin etmesi gerekiyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Zeynep Gürcanlı'nın jeopolitik çerçevesi, Türkiye ekonomisi ve Türk varlıkları açısından son derece kritik bir "jeopolitik risk primi" uyarısı barındırıyor. Konuşmacının pozisyonu kesinlikle iyimser (bullish) değil; aksine, ABD'nin geri çekilme sürecinde Ankara'ya bırakmak istediği maliyetli ve tehlikeli roller karşısında net bir "mesafeli kal ve geri çekil" ihtiyatını savunuyor. Finansal piyasalar açısından Orta Doğu'da sınır ötesi güvenlik maliyetlerinin artması, bütçe disiplini ve CDS (kredi risk primi) üzerinde doğrudan baskı yaratabilecek bir risk faktörüdür.
Türkiye'nin olası bir bölgesel jandarmalık rolüne sürüklenmesi veya İran ile karşı karşıya gelebilecek senaryoların içine çekilmesi, BIST ve Türk lirası varlıkları üzerinde ciddi bir jeopolitik iskonto yaratır. Yabancı doğrudan yatırımların ve portföy girişlerinin bölgedeki sıcak çatışma risklerine karşı aşırı hassas olduğu bir konjonktürdeyiz. Bu sebeple Ankara'nın Trump yönetimiyle kuracağı ilişkilerde yeni askeri taahhütlerden kaçınması, Türkiye'nin makroekonomik istikrar programının sürdürülebilirliği açısından hayati bir zorunluluktur.
Öte yandan Pakistan ve Körfez ülkeleriyle yürütülen savunma ve istihbarat iş birlikleri, savunma sanayii hisseleri ve teknoloji ihracatı açısından orta-uzun vadeli güçlü bir biriktirme potansiyeli taşımaktadır. Ancak genel piyasa perspektifinde Türkiye'nin yeni bir Orta Doğu macerasından mutlak surette uzak durması, jeopolitik riskleri realize etmemek adına "bekle ve izle" stratejisinde kalması gerekmektedir. Özetle stratejik duruş nettir: Bölgesel taahhütlerde aşırı hevesli olma, ABD tasarımlarına karşı mesafeli kal ve risk primini artıracak adımlardan kaçın.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Nasıl Bir Ekonomi TV