Fon Vurgunu Ekonomide Durgunluğa Neden Olabilir! | Ali Babacan
Mesele Ekonomi · 2026-10-02
💡 Hızlı Bilgi
1. Spekülatif ve manipülatif fonlara/hisselere giriş yapma; temeli olmayan varlıklardan kesinlikle uzak dur.
2. Borsa İstanbul'da fon dolandırıcılığı kaynaklı güven erozyonu ve satış baskısı bitene kadar temkinli kal, acele alım yapma ve bekle.
3. Fon mağduriyetlerinde Hazine ve Merkez Bankası kaynaklarından kurtarma bekleme; kamu kaynaklarının aktarılmasına izin verilmemeli uyarısı var.
4. 1 milyon TL altı fon birikimleri için nakde çevrilebilir varlıkların tasfiyesini ve resmi ödeme takvimini bekle.
5. BES (Bireysel Emeklilik Sistemi) portföylerinde fon içeriğini kontrol et; riskli ve denetimsiz hisse fonlarında kalma, pozisyonunu gözden geçir.
6. Döviz piyasasında OVP'deki "dalgalı kur" ile sahadaki "kontrollü kur" çelişkisine karşı temkinli ol; baskılanan kurda biriken enerjiyi izle ve bekle.
7. BIST için Kasım ayındaki MSCI gelişmekte olan ülkeler gözden geçirmesini bekle; alt lige düşme ve yabancı çıkışı riskini takip et.
8. Faiz tarafında Merkez Bankası'nın faiz indirim alanının küresel şartlar (ABD 30 yıllık tahvil getirilerinin %5 civarında olması) ve döviz ihtiyacı nedeniyle daraldığını bil, TL getirisinde temkinli ol.
9. Kısa sürede 1000 kat giden hisselerden ve rasyonel açıklaması (büyük Ar-Ge, patent vb.) olmayan şirketlerden uzak dur, alma.
10. Servet etkisi kaynaklı iç talep daralması ve ekonomik durgunluk (resesyon) riskine karşı nakit akışını koru, yatırımlarda bekle-gör modunda kal.
📊 Detaylı Açıklama
Ali Babacan, kamuoyunda "fon krizi" olarak adlandırılan sürecin doğru adının "fon dolandırıcılığı" ve kanundaki karşılığıyla "piyasa dolandırıcılığı" olduğunu vurguluyor. Sermaye Piyasası Kanunu'nun mimarı olarak çerçeve yasanın sağlam olduğunu, sorunun yasadan değil denetim zafiyetinden ve kadroların görevini yapmamasından kaynaklandığını belirtiyor. Piyasadaki güvensizlik ortamı dağılmadan ve sistem temizlenmeden sermaye piyasalarında yeni pozisyon açmanın ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiyor.
Krizin çözümü için hükümetin kurduğu 20 kişilik heyeti "hantal" bularak eleştiren Babacan, anlık ve günlük kararlar alabilecek, sermaye piyasalarını ve merkez bankacılığını bilen 5-7 kişilik uzman bir görev gücünün (task force) 24 saat esasıyla çalışması gerektiğini savunuyor. Bu mekanizma kurulmadan haftalık toplantılarla ve yüzeysel açıklamalarla piyasa güveninin tesis edilemeyeceğini, piyasada geciken her kararın Borsa İstanbul'da dalgalanmayı artıracağını ifade ediyor.
Hazine ve Merkez Bankası kaynaklarının kesinlikle bu krizin tasfiyesinde kullanılmaması gerektiği uyarısında bulunuyor. Devlet garantisi veya kefaleti olmayan bir alanda kamu parasının ve 86 milyonun vergisinin harcanmasının "ahlaki tehlike" (moral hazard) yaratacağını belirterek; "Kazanırsam kâr benim, kaybedersem Hazine ödesin" mantığının kabul edilemeyeceğini ve tek bir kuruşun dahi hesabının sorulacağını vurguluyor.
Mağduriyetlerin giderilmesinde 1 milyon TL eşiğinin doğru bir önceliklendirme olduğunu belirten Babacan, yaklaşık 400 bin kişinin bu bantta yer aldığını aktarıyor. Ancak ödemelerin devlet kasasından değil, dolandırıcılığı yapanların el konulan nakit, gayrimenkul ve lüks varlıklarının hızla likit hale getirilmesiyle yapılması gerektiğini söylüyor. Bu varlıkların değer kaybetmeden paraya çevrilmesi sürecinin uzmanlarca yönetilmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Yaşanan skandalın sadece fona para yatıranları değil, Borsa İstanbul'daki dürüst şirketlere yatırım yapan milyonlarca tasarruf sahibini ve Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) katılımcılarını da vurduğunu açıklıyor. Portföylerin ve hisse değerlerinin erimesinin tüketicide "negatif servet etkisi" yaratarak harcamaları kısacağını, bunun da genel ekonomide ciddi bir durgunluk riskini tetikleyeceğini belirtiyor.
Uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI'ın Türkiye'yi gözetim altına aldığına dikkat çeken Babacan, Kasım ayında yapılacak gözden geçirmeye işaret ediyor. Türkiye'nin gelişmekte olan piyasalar liginden düşürülmesi durumunda, pasif ve aktif uluslararası fonların endeks bazlı mecburi çıkışlar yapacağını, bunun da Türk varlıklarında yeni bir satış dalgası yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Yabancı sermaye tarafında Norveç Varlık Fonu gibi uzun vadeli kurumsal yatırımcıların durumuna değinen Babacan, 2023 yılından bu yana Türkiye sermaye piyasalarına bu nitelikte kalıcı bir yabancı girişinin olmadığını söylüyor. Gelen yabancı paranın güvene değil, kontrollü kur ve yüksek faiz güvencesine dayalı kısa vadeli "sıcak para" olduğunu, yapısal güven sağlanmadıkça kalıcı doğrudan yatırımın gelmeyeceğini ifade ediyor.
Döviz kuru rejimindeki ikiliğe sert eleştiri getiriliyor: Orta Vadeli Program'da resmi olarak "dalgalı kur" yazılmasına karşın fiiliyatta enflasyonu tutmak adına "kontrollü kur" uygulanmasının piyasa güvenini zedelediği anlatılıyor. İhracatçı ve sanayicinin kurdaki bu yapay baskı nedeniyle zorlandığını, kapalı kapılar ardında yabancı basına farklı, vatandaşa farklı konuşulmasının sürdürülebilir olmadığını vurguluyor.
Para politikası cephesinde Merkez Bankası'nın sıkıştığına işaret ediliyor. Küresel tarafta ABD tahvil getirilerinin %5 seviyelerine yaklaşması faiz indirim alanını daraltırken, içeride ekonomik durgunluk riski ve siyasi baskının faiz indirimi talep ettiğini belirtiyor. Ancak yapılacak erken veya kontrolsüz bir faiz indiriminin döviz girişini keseceği ve kuru tetikleyebileceği uyarısını yapıyor.
Piyasada hisselerin 1000 kat artması söylemlerini eleştiren Babacan, rasyonel bir gerekçe (büyük bir biyoteknoloji veya teknolojik buluş gibi) olmaksızın gerçekleşen bu tip fiyatlamaların manipülasyon olduğunu, Borsa İstanbul ve SPK'nın bu hareketleri anında tespit edip yargıya taşıması gerektiğini vurguluyor. Bireysel yatırımcıların tüm varlıklarını bu tarz tekil ve aşırı primli enstrümanlara bağlamaması gerektiğini belirtiyor.
Akaryakıt ve enerji fiyatlamasında enflasyon beklentilerini bozacak sıklıkta yapılan zamların yanlış olduğunu dile getiriyor. Petrol fiyatlarındaki global oynaklığa karşı fiyatların ayda en fazla bir kez revize edilmesi gerektiğini; aradaki dalgalanmaların ÖTV, KDV ve sübvansiyon mekanizmalarıyla tamponlanarak vatandaşa yansıtılmamasının enflasyon ataletini kırmak için şart olduğunu aktarıyor.
Son olarak yapısal güvenin inşası için GRECO (Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu) raporlarındaki 54 tavsiyenin derhal hayata geçirilmesi ve Kamu İhale Yasası'nın AB standartlarına çekilmesi gerektiğini ifade ediyor. İktidarın bu adımları atmaması halinde piyasalardaki güven açığının ve finansal kırılganlığın devam edeceğini belirterek konuşmasını tamamlıyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Ali Babacan'ın değerlendirmeleri, finansal piyasalardaki teknik bir regülasyon krizinden ziyade derin bir yönetişim ve güven erozyonuna odaklanmaktadır. Piyasada yaşanan fon çöküşünü "dolandırıcılık" olarak nitelemesi ve sürecin sistemik bir kriz riski barındırdığı tespiti son derece yerindedir. Borsa İstanbul ve fon ekosisteminde sert regülatif adımlar, bağımsız denetim ve yönetimsel arınma gerçekleşmeden yerli ve yabancı kurumsal sermayenin risk iştahının toparlanmasını beklemek gerçekçi değildir; bu durum mevcut şartlarda Türk hisse senedi piyasasında agresif alım yönünde değil, "bekle ve defansif kal" pozisyonunda kalınmasını gerektirmektedir.
Kamu kaynaklarının fon kayıplarını telafi etmek amacıyla kullanılmaması gerektiği vurgusu finansal istikrar açısından kritik bir sınır çizmektedir. 2001 krizindeki bankacılık tasfiyesi benzetmesi doğru olmakla birlikte, sermaye piyasası yatırımcısının risk algısıyla banka mevduat sahibinin güvence beklentisi hukuken ve iktisaden farklıdır. Hazine veya Merkez Bankası bilançosunun bu zararları karşılamak için devreye sokulması, Babacan'ın da belirttiği üzere çok tehlikeli bir "ahlaki tehlike" (moral hazard) yaratır ve Türkiye'nin makro dengelerini daha da sarsar. Yatırımcıların devlet kurtarması beklentisiyle batık fonlara veya aşırı primli hisselere spekülatif beklentiyle yaklaşmaması gerekir.
Döviz kuru ve faiz politikasına dair analizler Merkez Bankası'nın önündeki dar patikayı net biçimde özetlemektedir. Küresel piyasalarda ABD uzun vadeli tahvil faizlerinin yüksek seyrettiği bir konjonktürde, içeride hem kur kontrolü yapıp hem de fon krizinin getirdiği servet kaybı/durgunluk riskine karşı faiz indirmeye çalışmak ciddi bir politika tezatlığı yaratır. Yüksek carry trade getirisiyle gelen yabancı sıcak paranın, kontrollü kur güvencesinin çatlaması durumunda hızla çıkış yapabileceği riski masadadır; bu nedenle döviz ve para piyasasında kırılganlığın devam ettiği kabul edilmelidir.
MSCI'ın gelişmekte olan piyasalar sınıflandırmasında Türkiye'yi gözden geçirmeye alması, Babacan'ın konuşmasında piyasa oyuncuları açısından en hayati uyarı sinyalidir. BIST'in alt lige düşürülmesi riski gerçekleşirse, fon çıkışları sadece spekülatif hisseleri değil, BIST 30'daki ana sanayi ve bankacılık hisselerini de baskılayacaktır. Dolayısıyla orta-uzun vadeli yabancı sermaye girişinin 2023'ten bu yana sınırlı kaldığı tespitiyle birleştiğinde, endekste yeni bir yabancı rallisi beklentisiyle aceleci alım yapmak yerine Kasım ayı değerlendirmesini beklemek çok daha rasyonel bir risk yönetimidir.
Genel pozisyonlama açısından Babacan'ın ifadeleri kesinlikle bir "alım" sinyali içermemekte; aksine sermaye piyasalarında sistemik durgunluk, düzenleme eksikliği ve güven açığı çözülene kadar savunmada kalınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yatırımcılar için net duruş; aşırı primli, arkasında somut nakit akışı veya Ar-Ge bulunmayan hisselerden ve denetimsiz fonlardan uzak durmak (alma), mevcut portföylerde likiditeyi ve sermaye korumayı öncelemek, kurumsal güven tesis edilene kadar Borsa İstanbul genelinde yeni pozisyon açmak için acele etmeyip piyasanın durulmasını beklemektir.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: Mesele Ekonomi