2021'in Aralık Ayında 100 Lira Kazanan Bir Çalışan 2026 Yılı İtibariyle 1700 Lira Kazanmaya Başladı!
CNBC-e · 2026-11-06
💡 Hızlı Bilgi
1. Kur devalüasyonuna güvenerek bütçe yapma; forward kontratlarla döviz riskini hemen kilitle.
2. Sadece yerel banka kredisine sıkışıp kalma; doğrudan Eurobond ve uluslararası borçlanma pencerelerini ara.
3. Fon krizi kaynaklı domino etkisine dikkat et; piyasada ödeme yapmayan 50 binden fazla firma bahanesi çıkabilir, alacak takibini sıkı tut.
4. Dolar bazında işçilik maliyeti 5 katına çıktı; ucuz emekle rekabet hayalini bırak, verimliliğe odaklan.
5. Şirket kasasındaki nakdi boşta tutma; para piyasası fonlarıyla likiditeyi koru ama hisse fonlarında spekülatif risk alma.
📊 Detaylı Açıklama
Görkem Elverici, 2021 yılından bu yana yaşanan maliyet sıçramasını çarpıcı sayılarla ortaya koyuyor. 2021 Aralık ayında 100 lira alan bir çalışanın maaşı 2026 itibarıyla yaklaşık 1700 liraya ulaştı. Nominal gelir 17-18 kat arttı. Buna karşılık döviz kuru sadece 3,5 kat yükseldi. Sert para birimleri bazında bakıldığında Türkiye'de çalışan maliyeti 5 ila 5,5 kat pahalandı. Konuşmacı, şirketlerin artık kur devalüasyonu sayesinde para kazanma devrinin bittiğini belirtiyor. Bütçelerde kur zıplaması bahsine girmeyi tamamen yasaklıyor.
Sermaye piyasalarındaki fon çalkantısı reel sektöre ödemeler krizi olarak sıçrıyor. Resmi verilere göre fonlarda parası bloke olan şirket sayısı 4 bin 500 civarında. Ancak Elverici çok daha büyük bir tehlikeye işaret ediyor. Piyasada 50 binden fazla şirket bu krizi bahane ederek borcunu ödemekten kaçınabilir. Çek krizlerinde yaşanan zincirleme kilitlenme yeniden kapıda. Şirketlerin alacak yönetiminde gevşek davranmaması ve nakit çevrim döngüsünü çok sıkı takip etmesi gerekiyor.
Şirketlerin nakit yönetimi için para piyasası fonları halen en mantıklı sığınak. Para enflasyonist ortamda elde tutulduğunda her gün eriyor. Fonlar karşı taraf riskini sıfırlayan organize yapılardır. Elverici, reel sektör finansçısının hisse senedi uzmanı olmak zorunda olmadığını vurguluyor. Şirket kasasını spekülatif hisse yoğun fonlara sokmak yerine likiditeyi ve ana parayı koruyan risksiz araçlarda tutmak şart.
Türkiye'deki ihracatçıların en büyük eksikliği kur riskinden korunma (hedging) alışkanlığının olmaması. Elverici, yaptığı operasyonun kârını vadeli işlemle garantiye alan ihracatçı sayısının bir elin parmaklarını geçmediğini söylüyor. Yıllarca süren sürekli devalüasyon alışkanlığı şirketleri tembelleştirdi. Bugün VİOP ve vadeli kontratlar rafta bekliyor. Şirket yönetimleri kurlarını ve operasyonel marjlarını forward kontratlarla bağlamak zorunda.
Finansmana erişimde banka şubelerine mahkum olmak büyük bir hata. Banka zaten uluslararası piyasadan borç alıp üstüne kâr marjı ve operasyonel maliyet ekleyerek satıyor. Belli bir ölçeğin üzerindeki Türk şirketleri doğrudan Eurobond piyasasına çıkmalı. Ülke risk primi (CDS) yüksek olsa bile dünyada büyük bir likidite bolluğu var. Yabancı fonlar getiri arıyor. Şirketlerin doğru fizibilite dosyaları hazırlayarak doğrudan dış borçlanmaya gitmesi gerekiyor.
Küresel siyasette Trump dönemi ve ticaret savaşları yeni maliyetler üretiyor. Gümrük vergileri ve ambargolar ticareti tamamen durdurmuyor ama aracılara para kazandırıp maliyeti katlıyor. İran'a uygulanan ambargoda bile ticaretin yüzde 80'ini Batılı şirketler yürütüyor. Elverici, küresel dengeler netleşene kadar şirketlerin dış pazarlarda temkinli kalmasını ve suların durulmasını beklemesini öneriyor.
Enerji maliyetleri 2027 bütçelerinin en kritik kalemi haline geldi. Yapay zeka ve veri merkezleri küresel enerji talebini patlatıyor. Şirketler artık sadece fatura ödeyen taraf olamaz. Enerji alımlarını türev piyasalarla hedge etmek zorunda. Gelecek projeksiyonunda ise mini nükleer reaktörler ve bağımsız yenilenebilir enerji yatırımları hayati önem taşıyor.
Yatırım bütçesi yaparken kapasiteye değil yetkinliğe (kapabilite) bakılmalı. 'Fabrikayı kurarsam nasılsa satarım' dönemi kapandı. Şirketler sermaye kârlılığını risksiz faiz getirisinin üzerine çıkaramıyorsa sermayeyi tüketiyor demektir. Elverici, pazar talebi ve satış yetkinliği olmayan iş kollarında ısrar edilmemesini, sermayenin korunarak gereksiz kapasite yatırımlarından uzak durulmasını istiyor.
🎯 Finans Uzmanı Yorumu
Görkem Elverici'nin çizdiği tablo, Türkiye'de reel sektörün onlarca yıllık ezberlerini çöpe atması gerektiğini net şekilde gösteriyor. TL'nin reel değerlenmesiyle birlikte döviz bazlı işçilik maliyetinin 5 katı aşması, ucuz iş gücüne dayalı montaj sanayisinin sonuna geldiğimizi kanıtlıyor. Devalüasyon bekleyip bilançodaki açıkları kur farkı geliriyle kapatma dönemi bitti. Elverici'nin bu tespiti son derece gerçekçi ve sert bir uyanış çağrısıdır.
Konuşmacının pozisyonu piyasalara yönelik körü körüne bir iyimserlik taşımıyor; tamamen temkinli kalma, likiditeyi koruma ve savunmada bekleme stratejisine dayanıyor. Fon piyasasında yaşanan güven bunalımının 50 bin şirkete yayılabilecek bir bahane mekanizmasına dönüşeceği uyarısı çok değerlidir. Reel sektörde nakit akışını güvenceye almadan yeni borçlanmayla büyümeye çalışmak bugün intiharla eşdeğerdir. CFO'ların ana görevi artık sadece kredi aramak değil, kasayı ve tahsilat zincirini korumaktır.
Türev ürünlerin ve hedging araçlarının kullanılmaması Türk iş dünyasının en zayıf karnıdır. VİOP gibi organize piyasalar varken ihracatçıların açık kur pozisyonu taşıması affedilemez bir yönetim hatasıdır. Elverici'nin banka kredisi yerine doğrudan sermaye piyasası ve Eurobond ihracını işaret etmesi büyük ölçekli sanayiciler için tek çıkış yoludur. Küçük ve orta ölçekli işletmeler için ise döviz ve enerji maliyetlerini forward işlemlerle kilitlemek bir lüks değil, hayatta kalma şartıdır.
2027 vizyonunda kapasite artışını değil kapabiliteyi öne çıkaran yaklaşım doğru bir sermaye disiplinidir. Risksiz faizin üzerinde getiri üretemeyen iş kolları sermayeyi eritir. Bu dönemde agresif fabrika ve makine alımı yapma, gereksiz kapasite yatırımlarını durdur ve bekle. Elindeki nakdi doğru para piyasası enstrümanlarında tutarak verimlilik ve enerji koruma mekanizmalarına odaklanmak en rasyonel pozisyondur.
⚠️ Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
Kanal: CNBC-e